Ο ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΑΤΤΑΛΙΔΩΝ

Βρίσκεται στην περιοχή του Αμυγδαλώνα, κοντά στο Πάρκο Ποντιακού Ελληνισμού.

Ανακαλύφθηκε κατά τις ανασκαφές της Ιταλικής Αρχαιολογικής Υπηρεσία το 1933, με επικεφαλής τον L. Laurenzi που αποκαλύφθηκαν λιθόκτιστος ναός και βωμός, μνημεία που δεσπόζουν στην πλατεία του νότιου τμήματος της αρχαίας αγοράς.

Ο ναός των Ατταλιδών, με κατεύθυνση Βορρά-Νότο, χρονολογείται στο πρώτο μισό του 2ου αι. π.Χ. και ήταν σε χρήση έως και τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο, κατά την οποία έγιναν ευρείας κλίμακας ανακατασκευές.

Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών του 1934, πρώτα ανακαλύφθηκε ο βωμός στα δυτικά του ναού των Ατταλιδών. Διακρίνονται και τμήματα Ιωνικού κιονόκρανου.

Από τον ελληνιστικό ναό διατηρούνται τα θεμέλια του βαθμιδωτού πόδιου από μαλακόπετρα (ιγνιμβρίτη), καθώς και σποραδικά τμήματα από την επένδυσή του απόν γκρίζο σκληρό ασβεστόλιθο. Αν και δεν σώζονται αρχιτεκτονικά μέλη, ο ναός αναπαρίσταται από τους μελετητές ως ιωνικού ρυθμού δίστηλος εν παραστάσι ή ως δωρικού ρυθμού πρόστυλος τετράστυλος.

Είχε δύο δωμάτια: έναν προθάλαμο (πρόναο) με δύο κίονες μπροστά και ένα δωμάτιο πίσω, δηλαδή τον κυρίως ναό (σηκό).

Γύρω από τον ναό σώζονται λιθόχτιστα βάθρα πιθανό να αναθήματα, ενώ πλησίον του εντοπίστηκε τμήμα μεγάλου αγάλματος θωρακοφόρου με ιμάτιο γύρω από τη μέση. Στο ο Κορμός αγάλματος (Ευμένη Β' στήριγμα του αγάλματος αποδίδονται ανάγλυφα δύο γαλατικού τύπου ασπίδες.

Ο κορμός αγάλματος (Ευμένη Β ?) το 1934.

Ο θωρακοφόρος ταυτίζεται με τον βασιλιά Ευμένη Β'[1] της Περγάμου (197-158 π.Χ.), αποκαλούμενος και Σωτήρ, ο οποίος τιμήθηκε από τους Κώους με αφορμή την πρώτη νίκη του επί των Γαλατών το 183 π.Χ. Η οργανωμένη λατρεία του Ευμένους στην Κω, γνωστή από επιγραφικές μαρτυρίες, οφείλεται στις στενές σχέσεις των δυο κρατών αυτή την εποχή.

Πιστεύεται ότι το άγαλμα του νικηφόρου βασιλιά είχε στηθεί στον πρόναο και ότι λατρευόταν μαζί με μια άλλη θεότητα, πιθανόν τον Διόνυσο, ιδρυτή του οίκου των Ατταλιδών.

Μπορεί όμως να στεκόταν και στο βάθρο που βρίσκεται βόρεια.

Το βάθρο του αγάλματος.

Η δυναστεία της Περγάμου χρηματοδότησε την κατασκευή δημόσιων και θρησκευτικών κτιρίων στο νησί, καθώς η Κως ήταν στρατηγικός εμπορικός κόμβος στο Αιγαίο.

Βασιλιάς Ευμένης Β' της Περγάμου. Μεγάλος φίλος της Κω.

Μαρμάρινα τμήματα μάλλον της στοάς της Αγοράς.

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

Σήμερα ο ναός των Ατταλιδών μαζί με τον Βωμό του Διονύσου έχουν αποκαλυφθεί και εν μέρει έχουν αναστηλωθεί. Δημιουργήθηκε αρχαιολογικό πάρκο από την Ιταλοκρατία μέχρι σήμερα που Βρίσκεται κάτω από το επίπεδο του δρόμου.

Ένα τοιχίο αντιστήριξης περιβάλει την δυτική του πλευρά. Οι είσοδοι της είναι τρεις, η κεντρική από την πλευρά της οδού Βασ. Παύλου που είναι ιδιαίτερη διότι δεν φθάνει στο βάθος σταματάει και στηρίζεται πάνω σε ανάχωμα.

Στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2007-2013 (Επιχειρησιακό πρόγραμμα Κρήτης και νήσων Αιγαίου)​ έγιναν τα εξής:

Α. Ανάδειξη ανατολικής κιονοστοιχίας νότιου τμήματος αγοράς

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι η ανακάλυψη και ανάδειξη του τμήματος της ανατολικής στοάς της αγοράς που εντοπίστηκε κατά τη διενέργεια δοκιμαστικών ανασκαφικών τομών την περίοδο 1994-1995 από την ΚΒ΄ ΕΠΚΑ. Πραγματοποιήθηκε γενική εξομάλυνση του εδάφους στο επίπεδο της σύγχρονης πόλης και αποδόθηκε η θέση, η πορεία και η κάτοψη της ανατολικής στοάς της αγοράς σε κλίμακα 1:1 επί του εδάφους και εν είδει καθιστικών από οπλισμένο σκυρόδεμα.

Οι εσωτερικοί χώροι των αρχαίων καταστημάτων επιστρώθηκαν με χρωματιστό βότσαλο επικάλυψης, ενώ το δάπεδο της ανατολικής στοάς και η οδός ανάμεσα στα καταστήματα, λειτουργούν συγχρόνως ως διαδρομές περιήγησης, με γαρμπίλι.

Ακολούθησαν φυτεύσεις και τοποθέτηση καθιστικών, ενώ στον ίδιο χώρο τοποθετήθηκε η ενημερωτική πινακίδα. Μετά το πέρας των εργασιών ανάδειξης, δημιουργήθηκε ένας νέος χώρος αναψυχής και εκπαιδευτικών προγραμμάτων με θέμα την αρχαία αγορά.

Β. Επεμβάσεις στα υφιστάμενα λιθόκτιστα περιμετρικά τοιχία αντιστήριξης του αρχαιολογικού χώρου: έγιναν στερεωτικές εργασίες και νέα αρμολογήματα στο δυτικό και στο μεγαλύτερο μέρος του βόρειου τοιχίου, μέρος του οποίου ανατάχθηκε, καθώς είχε εν μέρει καταπέσει, ενώ ανυψώθηκε ολόκληρο το ανατολικό τοιχίο. Για την ενοποίηση του χώρου με το όμορο προς ανατολικά ακίνητο, κατασκευάστηκε λιθόκτιστη κλίμακα σε δυο σκέλη. Στο νότιο όριο του αρχαιολογικού χώρου διαμορφώθηκε με κλίση το νότιο πρανές και στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε φύτευση για τη συγκράτηση των χωμάτων. Τέλος, τοποθετήθηκε πινακίδα πληροφόρησης και φωτίστηκαν τα μνημεία.

[1] Σύμφωνα με τον ιστορικό Πολύβιο, ο Ευμένης ήταν άνδρας με ασθενή κράση, αλλά με μεγάλη ενεργητικότητα και δύναμη μυαλού, όπως αποδεικνύεται από τη θητεία του στο θρόνο της Περγάμου. Είναι, επίσης, γνωστός για το σημαντικό πολιτιστικό του έργο, με επιφανέστερα επιτεύγματά του την ανάδειξη της Περγάμου σε περίλαμπρη πόλη και την επέκταση της Βιβλιοθήκης της Περγάμου, μιας από τις μεγάλες βιβλιοθήκες του αρχαίου κόσμου, δεύτερη σε σπουδαιότητα μετά από την αντίστοιχη της Αλεξάνδρειας.