CASA DEL FASCIO DI COO. ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΚΩ. ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΤΟΥ «ΟΡΦΕΑ».

Η Πλατεία Ελευθερίας (πρ. Πλατεία του Φασισμού - Piazza del Fascio) δημιουργήθηκε μετά τον σεισμό και έγινε το νέο μετασεισμικό κέντρο της πόλης. Εκκαθαρίστηκαν τα σπίτια που γκρεμίστηκαν και όσα ακόμη έστεκαν και δημιουργήθηκαν οι δυο πλατείες (Ελευθερίας και Σ. Καζούλη).

Την βόρεια πλευρά της ορίζει το σημερινό συγκρότημα του Ορφέα και αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα ορθολογιστικής (ρασιοναλιστικής) αρχιτεκτονικής στα Δωδεκάνησα.

Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

Το κτηριακό συγκρότημα που δεσπόζει στο χώρο σχεδιάστηκε το 1934 από τον αρχιτέκτονα Armando Bernabiti, ονομάστηκε σπίτι του φασισμού (Casa del Fascio - Συγκρότημα του Ορφέα).

Το κυβερνητικό διάταγμα της 26ης Δεκεμβρίου 1933 όριζε την απαλλοτρίωση των εκτάσεων και των ακινήτων που βρίσκονται στην περιοχή που έχει προβλεφθεί για την κατασκευή του «Casa del Fascio» (σπίτι του φασισμού), σύμφωνα με ένα πρώτο σχέδιο που εκπόνησε η Διεύθυνση Δημοσίων Έργων.

Τον επόμενο χρόνο το 1934, με βάση το σχέδιο του Α. Bernabiti, ξεκινούν οι εργασίες, οι οποίες ολοκληρώθηκαν γρήγορα, τον Απρίλιο του 1935.

ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ 

Τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, ο κυβερνήτης Mario lago επισκέπτεται το συγκρότημα που είχε σχεδόν ολοκληρωθεί, αλλά για τα επίσημα εγκαίνια περίμενε στις 24 Οκτωβρίου 1936, την άφιξη του τότε υπουργού παιδείας και τέτραρχου De Vechi ο οποίος θα έκανε τα εγκαίνια παρουσία του Mario lago. Δεν γνώριζε τότε ότι ο De Vechi επρόκειτο να τον αντικαταστήσει και να τον διαβάλει στον Mussolini.

ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ 

ΠΑΡΕΛΑΣΗ ΤΗΣ ΦΑΣΙΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΩ ΜΕ ΤΟ ΛΑΒΑΡΟ.

Ο ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΙΣΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ

Το ογκώδες πολυδύναμο συγκρότημα, το τρίτο σε μέγεθος κυβερνητικό κτήριο, το σπίτι σου φασισμού δεν μπορούσε να είναι απλώς ένα κτίριο θα έπρεπε να διαθέτει όλα τα στοιχεία για τον πολλαπλό ρόλο του. Το μήνυμα να είναι σαφές. Έπρεπε να διαθέτει όλα τα προπαγανδιστικά σύμβολα. Διότι σύμφωνα με την ευρύτερη πολιτιστική και πολιτική στρατηγική της Ρώμης, έπρεπε να αναδειχθούν οι ιστορικοί  δεσμοί της περιοχής με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (romanità - Ρωμαϊκότητα), και την Ιπποτοκρατία προκειμένου να νομιμοποιήσει την ιταλική κυριαρχία. Όπως επίσης και την υποχρεωτική (Italianità - Ιταλικότητα) δηλαδή τον εξιταλισμό και τον εκφασισμό των νησιών.

Έτσι μπορούμε να πούμε πως όλο το κτήριο ήταν ένα προπαγανδιστικό σκηνικό με αρκετούς συμβολισμούς και σύμβολα που αναδείκνυαν τις ιστορικές περιόδους που επέλεξε ο φασισμός να αναδείξει έτσι:

Α) Ο ΠΥΡΓΟΣ

Ο εντυπωσιακό γωνιακό πύργος επενδυμένος με πέτρα που παραπέμπει στις ιταλικές μεσαιωνικές πόλεις και στους Ιωαννίτες Ιππότες.

Εκεί τοποθετήθηκαν τα σύμβολα του φασισμού, οι  τρείς πέλεκεις με το φασιστικό έτος A. F. XII. ( anno Fasista 12 = 1934). Οι Fasci Littori = Λιττόριες δέσμες, τα σύμβολα της ρωμαϊκής εξουσίας που αντέγραψε το φασιστικό καθεστώς.

Ένα μπαλκόνι για τις ομιλίες ήταν ένα υποχρεωτικό στοιχείο στο σχεδιαστικό θέμα «casa del fascio» ένα απτό σύμβολο της εξουσίας.

Κάτω από το μπαλκόνι τοποθετήθηκε αντίγραφο της στήλης του αθλητή. Παρόλο που πρόκειτα για ελληνικό γλυπτό που υπολογίζεται περίπου του 230 π.Χ. Την στήλη αυτή την θαύμασαν οι Ιταλοί διότι το αγέρωχο ύφος και το γυμνασμένο σώμα ταίριαζαν στην φασιστική άποψη του νέου ανθρώπου.

Μετά την ενσωμάτωση εκεί μπήκε μαρμάρινη πινακίδα που έχει το σχήμα ανοιχτού βιβλίου/παπύρου, σε ανάμνηση της ενσωμάτωσης των Δωδεκανήσου με την Ελλάδα, αναγράφει: «ΕΔΩΘΕΝ ΤΗ 7^η ΜΑΪΟΥ 1948 ΕΞΗΓΓΕΛΘΗ Η ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ ΕΛΛΑΔΑ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΙΣ ΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ».

Β) Η ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΛΕΥΡΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ

Στην πλευρά του προς την πλατεία υπήρχε το μονόγραμμα του Mussolini,  ένα μεγάλο Μ = Mussolini.

Η πλευρά που βλέπει προς την πλατεία παρουσιάζει το ισόγειο με στοά ρωμαϊκού τύπου, που διαφέρει από την στοά της αγοράς του Rodolfo Petracco με τις καμάρες σε στυλ νησιώτικο - ανατολίτικο, που στηρίζονται σε χαμηλές κολόνες. στον πρώτο όροφο πάνω από την στοά υπάρχει ανοιχτή βεράντα που δημιουργήθηκε από τη μείωση του όγκου του επάνω ορόφου, καθώς και το κλιμακοστάσιο που φωτίζεται από δύο παράθυρα τύπου φινιστρίνι.

Στο ισόγειο υπήρχε το Dopolavoro με το όνομα Amos Maramotti και το έμβλημα του φασιστικού κόμματος (P.N.F. Partito Nazionale Fasista) που διέθετε καφέ και εστιατόριο.

Η φασιστική οργάνωση Dopolavoro σημαίνει «μετά την εργασία» για την δήθεν ξεκούραση των εργατών, αλλά βασικά για την προπαγάνδα στον ελεύθερο χρόνο τους. Εκεί υπήρχε το ραδιόφωνο που αναμετάδιδε με ηχεία τους λόγους του Mussolini και διάφορων φασιστών. 

Στον πρώτο όροφο υπήρχαν τα γραφεία του φασιστικού κόμματος, και στους δύο πάνω ορόφους υπήρχαν κατοικίες.

Γ) ΤΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΟ

Ο κινηματογράφος την περίοδο του φασισμού ήταν ένα εργαλείο προπαγάνδας ελεγχόταν άμεσα από το καθεστώς για την προβολή όχι μόνο ταινιών αλλά των υποχρεωτικών προπαγανδιστικών επίκαιρων του Istituto Luce, λειτουργώντας ως το βασικό εργαλείο πολιτισμικής επιβολής. Στον χώρο αυτό εκτός των άλλων θεαμάτων και ομιλιών, γινόντουσαν και εκθέσεις προϊόντων και άλλων θεμάτων.

Η είσοδος του κινηματοθεάτρου βρίσκεται στην ανατολική πρόσοψη. Εκεί υπάρχει ένα άλλο μικρό κλειστό μπαλκόνι, ένα ημικυκλικό έρκερ δηλαδή καμπύλο παράθυρο που προεξέχει  Προσφέρει πανοραμική θέα και αυξάνει το φυσικό φως στο δωμάτιο προβολής. 

Η εσωτερική διαρρύθμιση στο υπόγειο του κινηματοθεάτρου περιλαμβάνει κουζίνα και κελάρι και τουαλέτες.

Αρχικά, οι πλευρικές πόρτες της αίθουσας του κινηματογράφου, που σήμερα είναι κλειστές, επέτρεπαν από τη μία πλευρά την άμεση πρόσβαση στο καφέ-εστιατόριο με το φουαγιέ, και από την άλλη την έξοδο προς τον δρόμο. Ο φωτισμός και ο αερισμός εξασφαλίζονταν από τρείς φεγγίτες.

ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΟΥ 1965

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ

Μετά την ενσωμάτωση τα φασιστικά σύμβολα αφαιρέθηκαν όπως και το αντίγραφο της στήλης του Αθλητή.

Το κτήριο στην αρχή ονομάστηκε κτήριο Παγκωακού συλλόγου "Εθνική Αναγέννησις" που υπήρξε ένας πατριωτικός σύλλογος που συγκροτήθηκε και έδρασε στην Κω στις αρχές του 1945 μέχρι το 1947

Ο ΠΑΓΚΩΑΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΣ» ΣΤΟ ΜΠΑΛΚΟΝΙ ΤΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ ΤΟ 1945

Συγχρόνως το καφεστιατόριο του ισογείου ονομάστηκε «Πανελλήνιον», σήμερα ονομάζεται «Αίγλη».

Στο ισόγειο λειτουργεί καφέ-εστιατόριο. Στον πρώτο όροφο στεγάζεται η Δημοτική βιβλιοθήκη και στους ο επάνω ορόφους του πύργου υπάρχει το Δημοτικό αρχείο της Ιταλοκρατίας και το γραφείο του πνευματικού ομίλου Κώων «Ο Φιλητάς».

Το κινηματοθέατρο ονομάζεται «Ορφέας», η ιδιοκτησία ανήκει στον Δήμο Κω. Η διαχείριση και η κινηματογραφική δραστηριότητα (τόσο για τον χειμερινό όσο και για τον θερινό) λειτουργεί ως Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (ΚΟΙΝ.Σ.ΕΠ.).

Εκτός του μαρμάρινου ομοιώματος βιβλίου υπάρχει ακόμη μια μαρμάρινη επιγραφή αφιερωμένη στην ενσωμάτωση στην βορειοανατολική πλευρά του λογοτέχνη Κώστα Ζαμάγια που αναφέρει:

1947 ΜΑΡΤΙΟΣ 1997

Ο ΚΩΑΚΟΣ ΛΑΟΣΣΤΟΥΣ ΥΠΕΡΜΑΧΟΥΣ ΤΗΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣΤΗΣ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΘΥΣΙΑ

ΓΕΝΝΑΙΟΙ ΔΩΣΑΤΕ ΤΟ ΣΩΜΑΣΤΗ ΜΑΝΑ ΚΩ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΡΠΙΖΕΙΔΕΙΧΝΟΝΤΑΣ ΟΤ' Η ΓΗ ΑΚΟΜΑΕΛΛΗΝΕΣ ΗΡΩΕΣ ΧΑΡΙΖΕΙ

Κ. Ζ.

Η ΣΤΗΛΗ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΗ

Το αντίγραφο της στήλης του αθλητή που βρισκόταν κάτω από το μπαλκόνι, σήμερα βρίσκεται στις αποθήκες της αρχαιολογίας. Το πρωτότυπο ευτυχώς βρίσκεται στο μουσείο της Κω, διότι ο De Vechi το είχε πάρει στο παλάτι των Ιπποτών της Ρόδου.

Το αντίγραφο της στήλης και το μπαλκόνι πριν και μετά.

  Το αντίγραφο που υπήρχε στον πύργο σήμερα.

ΠΗΓΕΣ

Simona Martinoli, Eliana Perotti, Architettura coloniale italiana nel Dodecaneso, 1912-1943. Fondazione Giovanni Agnelli. 1999.

Αναγνωστίδου E., Η αστική ανάπτυξη της πόλης της Κω κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας (1912-1943), διδακτορική διατριβή στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Γεωγραφίας, Μυτιλήνη 2011.

Παπαευτυχίου Ι., Συμβολή στη μελέτη της Ιταλικής Αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου στην πόλη της Κω, διδακτορική διατριβή στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Αθήνα 2012.

Luca Castiglioni, “Italia contemporanea”, “Il Bastione del Levante”: politiche coloniali nelle Isole Italiane dell’Egeo (1912-1945). Αύγουστος/2023, αρ. 302. Μεταξύ του 1912 και του 1940, οι ιταλικές αρχές του Δωδεκανήσου εφάρμοσαν δημογραφικές, πολιτιστικές και κοινωνικές πολιτικές με στόχο τον καθορισμό ενός νέου αυτοκρατορικού χώρου. Αποικιακές πρακτικές βίας και καταστολής συνυπήρχαν με διαδεδομένες πολιτικές πολιτιστικής και ιδεολογικής αφομοίωσης, που αποσκοπούσαν στη δημιουργία μιας νέας υποτελούς ταυτότητας για τους κατοίκους των νησιών.

Κωνσταντίνος Κογιόπουλος, Η Κως μέχρι τον μεγάλο σεισμό του 1933. Κως 2022.

https://www.koshistory.gr/readingroom

httpsvhatzivasileiou.blogspot.com201304blog-post.html

Ποιος ήταν ο Amos Maramotti που πήρε το όνομα του το Dopolavoro της Κω? Ήταν ο πρόεδρος της τοπικής φασιστικής φοιτητικής ένωσης του Τορίνο. Στις 25 Απριλίου 1921, κατά τη διάρκεια των βίαιων συγκρούσεων εκείνης της περιόδου (πριν την επικράτηση του Μουσολίνι), ο Maramotti συμμετείχε σε μια ένοπλη φασιστική επιδρομή εναντίον του Εργατικού Κέντρου (Camera del Lavoro) στο Τορίνο. Κατά τη διάρκεια της ένοπλης  επίθεσης, δέχτηκε πυρά στο κεφάλι και σκοτώθηκε. Μετά τον θάνατό του, η προπαγάνδα του καθεστώτος τον ηρωοποίησε και έδωσε το όνομα του στο κτήριο του φασισμού στο Τορίνο (σήμερα έχει το όνομα του φιλέλληνα κόμη Santorre di Santa Rosa που έπεσε μαχόμενος στην Ελλάδα κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 για την ελευθερία της Ελλάδας που θαύμαζε.