ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΚΩ

Τα Δωδεκάνησα από την αρχαιότητα περιγράφονταν ως ειδυλλιακοί τόποι που διέθεταν πολλές φυσικές ομορφιές.

Κατά τον 15^ο και 16^ο αιώνα βασικοί προορισμοί των περιηγητών, που ταξίδευαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ήταν η Κωνσταντινούπολη και τα Ιεροσόλυμα.

Ο νησιωτικός χώρος του Αιγαίου δεν αποτελούσε συχνό προορισμό των ταξιδιωτών,

αποτελούσε όμως πέρασμα του θαλάσσιου δρόμου για αρκετούς από εκείνους

που προέρχονταν από τη Δυτική Ευρώπη.

Από τα μέσα του 17^ου αιώνα, κυρίως όμως κατά τον 18^ο και τις αρχές του 19^ου αιώνα, στόχος των ταξιδιωτών ήταν η κλασική ελληνική αρχαιότητα και τα κατάλοιπά της, αρχικά τα επιγραφικά και τα καλλιτεχνικά στη συνέχεια. Η αναζήτηση του κλασικού ιδεώδους ενέτασσε την Ελλάδα στους προσφιλείς προορισμούς του Grand Tour των εύπορων νεαρών Ευρωπαίων ταξιδιωτών και δημιούργησε ένα ισχυρό ρεύμα στην Ευρώπη, που αποτυπώνεται στην πυκνή άφιξη επισκεπτών στην Ελλάδα στις αρχές του 19^ου αιώνα.

Το ταξίδι στην Ελλάδα εξέφραζε τη δίψα για γνώσεις στην κοιτίδα του πολιτισμού και την ανάγκη για διάχυσή τους, που χαρακτηρίζουν τον αιώνα του Διαφωτισμού. Τα ταξίδια αυτά διαμορφώθηκαν σύμφωνα με τα πρότυπα των αρχαιοφίλων και αρχαιοθήρων του 18^ου αιώνα μέσα από το ρομαντικό βλέμμα του λόρδου Βύρωνα και των επιγόνων του. 

   Διάφοροι περιηγητές που πέρασαν από το νησί, το περιγράφουν ως ένα εύφορο και ωραίο νησί. Ο καλύτερος έπαινος είναι αυτός που έγραψε ο Γάλλος ταξιδιώτης Thèvet (1549-1552): "Δεν υπάρχει πιο ευχάριστος τόπος κάτω από το θόλο τ’ ουρανού, κοιτάζοντας τους χαριτωμένους και μυρω­δάτους κήπους της, σούρχεται να πιστέψεις πως είναι ένας επίγειος παράδεισος". Την επανέλαβε αργότερα και ο Γάλλος ιστοριογράφος Francois Charles Hughes Laurent de Pouqueville[1].

Όπως έγραψε και ένας μεγάλος λογοτέχνης και ταξιδευτής του 20^ού αιώνα, ο Lawrence Darrell: "Άλλες χώρες σε βοηθούν να ανακαλύψεις συμπεριφορές, βαθιά γνώση ή τοπία. Η Ελλάδα σου προσφέρει κάτι πιο δύσκολο, την ανακάλυψη του εαυτού σου".

Η Κως γνωστή ως πατρίδα του Ιπποκράτη, ήταν ένα από τα νησιά που συχνά αναφερόταν από τους περιηγητές, μετά όμως και την ανακάλυψη του Ασκληπιείου, το 1902, από τον Rudolph Herzog με την βοήθεια του Ιάκωβου Ζαρράφτη, απέκτησε μεγάλο ενδιαφέρον στους ακαδημαϊκούς κύκλους της Ευρώπης. Αυτό προσέλκυσε ξένους μελετητές και τουρίστες.

Έτσι οι πρώτοι περιηγητές του 20^ού αιώνα ενέταξαν την Κω στις περιοδείες τους ως υποχρεωτικό σταθμό κατά την επίσκεψή τους στο Αιγαίο.

ΙΤΑΛΟΚΡΑΤΙΑ 

Τη δεκαετία του 1930 άρχισαν να έρχονται οι πρώτοι τουρίστες με τα μεγάλα πλοία που έκαναν κρουαζιέρες στη Μεσόγειο. Ο Ιταλός κυβερνήτης Μario Lago προσπάθησε να εκμεταλλευτεί το φυσικό και αρχαιολογικό πλούτο, που διαθέτουν τα νησιά, ώστε να γίνουν πόλος έλξης τουριστών. Η κατασκευή πρώτα του μεγάλου ξενοδοχείου των Ρόδων και αργότερα των Θερμών της Καλλιθέας στη Ρόδο είχαν αυτό το σκοπό.

    Στην Κω δεν είναι γνωστό πότε έγινε το πρώτο ξενοδοχείο. Το 1926 υπήρχε ένα μικρό ξενοδοχείο, που ονομαζόταν «Μεροπίς», του Ευάγγελου Γιουρουκλή[2].

Το 1928 οι Ιταλοί έκτισαν το πρώτο σύγχρονο ξενοδοχείο, το «Γιασεμί» (Albergo Gelsomino), το οποίο  διέθετε 24 κλίνες. Το ξενοδοχείο ανήκε στο κράτος και ο πρώτος που το ενοικίασε, για να το εκμεταλλευτεί, ήταν ο Ιταλός Nobili. Αργότερα, μετά την ενσωμάτωση πέρασε στο Δήμο Κω, πήρε το όνομα «Aκταίον» και το εκμεταλλεύτηκαν οι αδελφοί Αδαμαντίδη. Υπάρχει και σήμερα το κτήριο, λειτούργησε σαν ξενοδοχείο και μεταπολεμικά, στέγασε τον Δημοτικό Οργανισμό Τουρισμού, τη δημοτική τηλεόραση και το δημοτικό ραδιόφωνο. Σήμερα λειτουργεί πάλι σαν ξενοδοχείο μπουτίκ από ιδιώτη.

Η άφιξη των τουριστών την περίοδο της ιταλοκρατίας γινόταν με πλοία της γραμμής που έρχονταν από Ιταλία, Ελλάδα, Γαλλία, Αίγυπτο, και άλλα κράτη, όπως πλοία που έκαναν τη γραμμή από Μαύρη Θάλασσα έως Αίγυπτο. Οι αεροπορικές συγκοινωνίες (με αεροπλάνα και υδροπλάνα) ήταν υποτυπώδεις και μόνο η Ρόδος διέθετε αεροδρόμιο.

Ο πιο συνηθισμένος τρόπος τουρισμού ήταν οι κρουαζιέρες. Το 1938 επισκέφθηκαν τα Δωδεκάνησα 16 ιταλικά, 7 ελληνικά, 5 αγγλικά, 4 γερμανικά και 2 γιουγκοσλαβικά πλοία. Διέμειναν στα ξενοδοχεία 6.738 Ιταλοί, 777 Έλληνες, 579 Αιγύπτιοι, 485 Τούρκοι, 960 Γερμανοί και 1.839 τουρίστες από άλλα κράτη. Μέρος όμως των ταξιδιών Ελλήνων, Ιταλών και Τούρκων γινόταν με σκοπό την επίσκεψη συγγενών. Υπήρξαν 359.529 διαμονές και 19.052 διημερεύσεις επιβατών κρουαζιερόπλοιων και γιοτ, καθώς και 23.562 διημερεύσεις επισκεπτών από τα πλοία που είχαν τα νησιά ως ενδιάμεσο σταθμό.

    Τουριστική κίνηση τότε είχε μόνο η Ρόδος. Από τους 10.602 τουρίστες που επισκέφθηκαν τα Δωδεκάνησα το 1938, στην Κω ήρθαν 24 Γερμανοί και 7 Άγγλοι.

Το Γαλλικό υπερωκεάνιο «S.S. Champollion» που πραγματοποιούσε τη γραμμή Μασσαλίας - Αλεξάνδρειας Αιγύπτου. Τον Απρίλιο/1937 έκανε μια στάση στην Κω και μετέφερε αρκετούς τουρίστες που κατέκλεισαν το νησί.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ  

  Μετά το τέλος του πολέμου και την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου άρχισαν τα πρώτα δειλά βήματα της τουριστικής αναδιοργάνωσης. Το ελληνικό κράτος για να προστατεύσει και να τονώσει την οικονομία των νησιών, όρισε ειδικό δασμολογικό καθεστώς, το οποίο προέβλεπε μειωμένους δασμούς σε πολλά είδη, αλλά και ειδικές φορολογικές διευκολύνσεις. Αυτό το καθεστώς ήταν ο βασικός λόγος της ανάπτυξης του τουρισμού, του εμπορίου, αλλά και των άλλων παραγωγικών κλάδων.

    Το 1950 ιδρύθηκε ο Ε.Ο.Τ. ως νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου και άρχισε την κατασκευή των γνωστών ξενοδοχείων «Ξενία». Ένα κατασκευάστηκε και στην Κω.

Στον πρώτο ελληνικό τουριστικό οδηγό, που εκδόθηκε το 1952 με συγγραφέα το δάσκαλο Δημήτρη Χατζηάμαλλο[3], σημειώνονται τα εξής: 

«……Αρτία ηλεκτρική εγκατάσταση και παγοποιεία εξυπηρετούν τις ανάγκες του πληθυσμού της σε φωτισμό, ηλεκτροκίνηση και κινηματογράφο. Ο γεωργικός της κόσμος (μαζί με όλους του νησιού) έχει οργανωθεί σε συνεταιρισμούς με την υποστήριξη και την εποπτεία της Αγροτικής Τραπέζης και έχει στην ιδιοκτησία του δύο εργοστάσια, ένα οινοποιείο και ένα ελαιοτριβείο.

    Τέσσερα ξενοδοχεία, το Ακταίο, η Αύρα, και η Δωδεκάνη­σος και του Μichel (Villa Menache) φιλοξενούν τους επισκέπτας και παραθεριστάς, ενώ κατά τους θερινούς μήνες, πολλά δωμάτια και διαμερίσματα προσφέρονται προς ενοικίαση από ιδιώτες. Τα δε τέσσερα εστιατόρια της, Δωδεκάνησος, Ακταίο, Δροσιά, και Νέα αγορά, προσφέρουν πλούσιο, φθηνό και νόστιμο φαγητό με φρέσκα ψάρια, μοσχαρίσιο κρέας και δροσερά φρούτα.

Ξενοδοχείο "ΑΥΡΑ".

Ξενοδοχείο "ΜΠΑΤΗΣ"   

Ξενοδοχείο "ΖΕΦΥΡΟΣ"

Στα κέντρα της βρίσκει κανείς ανάπαυση, περιποίηση, δροσιά, γλυκίσματα, παγωτά και αναψυκτικά, ενώ στις ψησταριές και τα ουζάδικά της μπόλικους μεζέδες και πικάντικα σουβλάκια.

    Τα λιγοστά και διακριτικά ταξί της, η καλοσύνη και η ευγένεια των φιλόξενων κατοίκων της, την κάνουν μια πόλη αθόρυβη και ήσυχη, που προσκαλεί τον επισκέπτη σε περισυλλογή και μελέτη. Στην όμορφη παραλία της, που από του Ενετικού φρουρίου εκτείνεται ως το εξοχικό κέντρο «Γλυφάδα», εκατοντάδες παραθεριστών πάσης ηλικίας και των δύο φύλων, απολαμβάνουν καθημερινώς τη δροσιά της ήρεμης και καθαρής θάλασσας, την οποία αυλακώνουν, χαρούμενες και γελαστές συντροφιές λουομένων με ολόασπρες βαρκούλες. Εκτός από τους αρχαιολογικούς της χώρους η Κως έχει και πολλά άλλα αξιοθέατα μέρη, η επίσκεψη των οποίων δίνει στον ξένο την ευκαιρία για όμορφες κι ευχάριστες εκδρομές και απολαύσεις. Οι ίσιοι της δρόμοι, που ως επί το πλείστον είναι ασφαλτοστρωμένοι, προσκαλούν τους επισκέπτας, μικρούς και μεγάλους, άνδρες και γυναίκες, να μάθουν ποδήλατο και να απολαμβάνουν την ευχαρίστηση μακρυνών ποδη­λατοδρομιών.

Δεκαετία 60' . Οι πρώτες οργανωμένες εκδρομές.

Σε δέκα λεπτά μπορεί κανείς με ποδήλατο να φθάσει ως το νότιο ακρωτήριο, το Ψαλίδι, λίγο προτού δύση ο ήλιος και να απόλαυση απ’ εκεί ένα υπέροχο ηλιοβασίλεμα, που κάνει να λούζεται σε μαβί χρώμα όλη η πόλη, της οποίας οι ψηλές λεύκες δίνουν την όψη χιλιάδων μιναρέδων.

Προχωρώντας ακόμη για λίγα λεπτά, μπορείς άνετα να φθάσεις ως τον κάβο Φωκά, στις ήρεμες δαντελωτές ακρογιαλιές του οποίου μπορείς να πάρεις ένα αξέχαστο θαλάσσιο μπάνιο.

Ευχάριστη είναι επίσης η διαδρομή με ποδήλατο στη βορεινή πλευρά της πόλεως. Ένας ολόισιος δρόμος, περνά ανάμεσα σε ιτιές και αμπέλια με κάτασπρα εξοχικά σπιτάκια και καταλήγει στο Φανάρι στην πάνω άκρη του νησιού. Είναι εκεί το στενότερο μέρος της θάλασσας, που χωρίζει το νησί απ’ την Μικρά Ασία. Θαυμάσιο και απολαυστικό το μπάνιο κατά το ηλιοβασίλεμα, μέσα στο πορφυρένιο χρώμα, με το οποίο βάφει ο ήλιος γέρνοντας προς τη δύση, για ύστερο χαιρετισμό του, την Κάλυμνο, την Ψέριμο και τα μικρόνησα των Τσατταλιών.

Τα φεγγαρολουσμένα βράδια του καλοκαιριού η ώρα περνά ευχάριστα κι αχόρταγα ξαπλώνοντας με συντροφιά στις αναπαυτικές πολυθρόνες των παραλιακών ξενοδοχείων κι έχοντας αντίκρυ σου την ακίνητη θάλασσα με τις μαρμαρυγές του ασημένιου φεγγαριού, που αργοσαλεύουν σαν χιλιάδες, αμέτρητοι μεταξοσκώληκες.

Αξίζει τα βράδια αυτά μία διαδρομή γύρω από το Ενετικό φρούριο ή μια επίσκεψη στο εσωτερικό του και στις γραφικές επάλξεις του. Υπάρχει για τους φίλους του κινηματογράφου κι ο θερινός Ορφέας με αναπαυτικά καθίσματα μέσα σ’ ολάνθιστο και μυρωδάτο κήπο και με ταινίες διαλεχτές.

………Γενικά η νήσος Κως, με τις ασύγκριτες φυσικές καλλονές της, με το οργιαστικό της πράσινο, τις μυρωδιές των λουλουδιών της και τα δροσερά νερά της, είναι ένας υπέροχος τόπος παραθερισμού.

    Η καλοσύνη, η ευγένεια και η φιλοξενία των κατοίκων της, η ησυχία της, που την κάνει σχεδόν αθόρυβη, η ευθηνή ζωή της και η μεγάλη της αρχαιολογική αξία είναι οι καλύτεροι διαφημισταί της. Ο ξένος που την επισκέπτεται και παραμένει σ’ αυτή για λίγο, γυρίζοντας στο μέρος του, μαγευμένος από την ομορφιά της, δε μπορεί παρά να επαναλάβει σε δικούς και φίλους τον περίφημο στίχο του Δάντη:

    «Έρχομαι από τόπο, όπου να ξαναστρέψω θέλω».

  Το 1953 εκδόθηκε η πρώτη μηνιαία εφημερίδα «Η τουριστική Κως» του Γεράσιμου Ματθαίου.

Ο εκδότης της, γνωστός έμπορος του νησιού, κατάλαβε από τότε πως η οικονομία του νησιού μας θα επηρεαζόταν αρκετά από την νέα πλουτοπαραγωγική πηγή, τον τουρισμό, και στα άρθρα της αναδείκνυε τις ομορφιές του νησιού. Όπως γράφει ο ίδιος στο πρώτο φύλλο: « Η έκδοσις της ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΚΩ σκοπόν και μόνον έχουσα την διαφήμισιν των προσόντων και πλεονεκτημάτων, άτινα παρέχει εις τον τουρισμόν το εύμορφο και ιστορικό νησί της Κω». Στο ίδιο φύλλο[4], ο ιδιοκτήτης – διευθυντής έγραφε:

«Αναμφισβήτητον τυγχάνει ότι ένα ταξείδι στην Κω, κατά τους θερινούς μήνας, ύστερα από τον ανυπόφορο καύσωνα των Αθηνών, είναι χωρίς άλλο πραγματικό ξαναγέννημα. Δεν συγκινεί μόνον η ιστορία της, ο πανάρχαιος πολιτισμός της, που σε κάθε βήμα του ο επισκέπτης συναντά μέσα στα αριστουργηματικά πάμπολλα μνημεία της, σας κατενθουσιάζει και σας γοητεύει μόλις προσεγγίσετε στο στόμιο του γραφικού λιμανιού της, δεσποζομένου από της μιας πλευράς υπό του επιβλητικού Ενετικού Φρουρίου και αποβιβασθήτε, η μικρά αλλά θαυμασία και εκτεταμένη σύγχρονος πόλις, η οποία αποτελεί αληθινήν κηπούπολιν, με ευρείς οδούς και πλατείας ασφαλτωστρωμένας, με ιδιορρύθμους δενδροστοι­χίας εκατέρωθεν, με τα ιδιόρρυθμα και πλήρως αντισεισμικά σπιτάκια της, παρέχοντα πλήρη και απόλυτον ασφάλειαν, με τα ωραία και οργιάζοντα από πράσινο πάρκα της, πλαι­σιωμένα με ποικιλόχρωμα εξωτικά δένδρα και άνθη, από τα οποία συνεχώς εκπέμπονται μεθυστικά αρώματα και με την ασυγκρίτου ομαλότητος και απαραμίλλου φυσικής καλλονής παραλίαν της, έχουσαν δέκα μέτρα απ’ αυτής, άφθονη φιλόξενη σκιά και πράσινο.

Η συνεχής δροσιά της, η ηρεμία της, τα ωραία και εύγευστα φρούτα της, η ασυναγώνιστος ευθηνή ζωή της, οι ωραίοι και ευθείς δρόμοι της, που τόσην άνεσιν και ευκολίαν παρέχουν εις την άσκησιν και εκμάθησιν του υγιεινοτάτου και ευγενούς σπορ της ποδηλασίας, αι μαγευτικαί εξοχαί της με τα άφθονα κρυσταλλένια πηγαία νερά, τα γραφικά χωριά της, ο απέραντος εύμορφος κάμπος της, σπάνιον ή μάλλον μοναδικόν φαινόμενον δι’ ένα νησί του μεγέθους του, η καθάρια θάλασσα και η παραλία της, που σκορπίζουν την χαρά και την υγεία στους λουομένους και ερασιτέχνας ψαράδες, το άφθονο ενδημικό θήραμα της πέρδικος και του λαγωού, που επιφυλάσσει κάθε ικανοποίησιν στους οπαδούς της Αρτέμιδος, εν συνδυασμώ με τα ιαματικώτατα θερμά λουτρά της του Αγίου Φωκά, τα οποία θα πρέπει να αξιοποιηθούν διά της αποπερατώσεως της προς αυτά αμαξωτής οδού τουλάχιστον και τα οποία κυριολεκτικά είναι θαυμα­τουργά επί των ρευματικών, αρθριτικών και δερματικών παθή­σεων, τα ιαματικά χλιαρά λουτρά του Αγίου Σουλά και τα Βόρκα του Κοκκινόνερου, φυσικής πηγής μεταλλικού καθαρτικού ύδατος, εξαίρετα και ευεργετικώτατα εις τα εκζέ­ματα και τας παθήσεις του δέρματος εν γένει, όταν σε λίγο, με την επίμοχθον προσπάθεια της Δασικής Υπηρεσίας, ολό­κληρο το καλλιεργήσιμο βουνό της καταπρασινίση όπως άλλωτε, διά της συντελουμένης αναδασώσεως που τόσα άλλα καλά θα προσθέση, η Κως ασφαλώς θα αποτελέσει, ως ήδη αποτελεί, ένα σωστό Παραδεισένιο νησί και τον πραγματικά ιδεωδέστερο τόπο παραθερισμού και λουτροπόλεως».

    Την περίοδο αυτή αρχίζει σιγά σιγά και η τουριστική κίνηση στην Κω, στην αρχή ως δορυφόρος της Ρόδου, με ελάχιστα ξενοδοχεία τετάρτης κατηγορίας.

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑ ΤΟ 1962[5]

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ	ΤΗΛ.	ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ	ΔΩΜΑΤΙΑ	ΔΩΜΑΤΙΑ ΜΕ ΜΠΑΝΙΟ	ΖΕΣΤΟ ΝΕΡΟ	ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΡΜΑΝΣΗ	ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΔΩΜΑΤΙΟΥ	ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ	ΠΡΟΣΦΑΤΑ
XENIA		B	28	12	NAI	NAI	NAI	NAI	NAI
ZEPHYROS	15	B	17
ACROPOLE		C	5
AKTAION	14	C	19					NAI
BATIS	76	C	20

ΑΦΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΩ[6]

ΕΤΟΣ	1938	1959	1960
ΑΛΛΟΔΑΠΟΙ	31	9.000	11.122
ΕΛΛΗΝΕΣ		11.000	17.177

ΕΤΟΣ	ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ	ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ
1970	34.685	361.135
1980	86.950	806.712
1989	222.445	2.183.257

  Τη δεκαετία του 1960 η Κως διέθετε 250 κλίνες που συνεχώς αυξάνονταν. Η τουριστική οικονομία όμως δεν ήταν από μόνη ικανή να απορροφήσει το εργατικό δυναμικό. Όπως τη δεκαετία του 1950 έτσι και τη δεκαετία του 1960 συνεχίστηκε το μεταναστευτικό ρεύμα, που ερήμωσε το νησί. Τις δεκαετίες 1970 και 1980 τα πράγματα άλλαξαν. Η μεγάλη τουριστική έκρηξη άρχισε και δημιουργήθηκαν τα πρώτα μεγάλα τουριστικά συγκροτήματα πρώτης κατηγορίας: Dimitra Beach, Continental, Ραμίρα, Καράβια, Mediterrane, Ατλαντίς, κ.λ.π. Δημιουργήθηκαν ταβέρνες με μουσική και χορό και οι πρώτες δισκοθήκες (Αφρικάνα, Απόλλων, Μεροπίς, Όσκαρ), καθώς και η πλαζ Μεροπίς, εκεί που σήμερα βρίσκεται η Μαρίνα.

Ξενοδοχείο "Κως"

  Η οικονομική ζωή του τόπου άλλαξε ριζικά. Πολλοί Κώοι μετανάστες επέστρεψαν, αλλά και επαγγελματίες από άλλα μέρη της Ελλάδας ήρθαν να δουλέψουν στην Κω. Το νησί από γεωργικό σιγά σιγά μετατρέπεται σε τουριστικό. Η πόλη υπερδιπλασιάστηκε, τα ξενοδοχεία φύτρωσαν σαν μανιτάρια, τα οργανωμένα γκρουπ έκαναν την εμφάνιση τους και οι κάτοικοι καταπιάστηκαν πλέον με τη νέα ασχολία. Οι αγροτοκτηνοτροφικές εργασίες μειώθηκαν, και έτσι δημιουργήθηκε ο υπερεπαγγελματισμός σε όλους τους τομείς.

   Όμως η τουριστική μονοκαλλιέργεια, δημιούργησε ένα προσωρινό Ελ Ντοράντο. Ο τουρισμός είναι ένα ευαίσθητο προϊόν και στο τέλος της δεκαετίας του 1990 άρχισαν να φαίνονται σημεία κρίσης: Υπερεπαγγελματισμός, χαμηλό οικονομικό επίπεδο τουριστών, ανεξέλεγκτη κατανάλωση αλκοόλ από νέες ηλικίες και τελευταία το φαινόμενο του all inclusive με τα τεράστια ξενοδοχειακά συγκροτήματα. Η δεκαετία του 2010 έδωσε οριστικό τέλος στην πρώτη περίοδο, την αρχή του Κωακού τουρισμού.

  Σήμερα ο υπερτουρισμός στην Κω φέρνει το νησί στα όριά του. Υπάρχουν προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες. Άμεσα πρέπει να δοθεί έμφαση στον χωροταξικό σχεδιασμό, τις υποδομές, τη συνεργασία φορέων και τις εναλλακτικές μορφές τουρισμού, διότι έτσι μόνο θα μπορέσει το νησί να ατενίσει το μέλλον με ελπίδα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1]Francois Charles Hughes Laurent de Pouqueville, Ιστορία της Αναγέννησης της Ελλάδας 1740-1824, τόμ. Γ΄, έκδοση Χαϊδελβέργης (μετάφραση από τα γερμανικά) 1824, σσ. 33 - 34. - Χατζηβασιλείου Β., Ιστορία της νήσου Κω. Αρχαία - μεσαιωνική - νεότερη, Αθήνα 1990, σ. 407. - Το ίδιο επαναλαμβάνει και ο Lawrence Darrell, The Greek islands, 1978. Μεταφράσθηκε στα ελληνικά από την Ελ. Πανάγου, Τα ελληνικά νησιά, Αθήνα 2007.

[2]. Φωτόπουλος Φ., Κωακόν Ημερολόγιον, Κως 1926.

[3]. Χατζηάμαλλος Δ., Κως το νησί του Ιπποκράτους. Ιστορία και αρχαιότητες, Αθήναι 1952, σσ. 68 - 78.

[4]. Τουριστική Κως, αρ. 1, 24/7/1953.

[5]. Tourism in Greece, Athens 1962, σ. 204.

[6]. Kasperson R.E., The Dodecanese: Diversity and unity in island politics, Chicago - 

    Illinois 1966, σ. 135.