EΙΝΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΟΡΘΟ Η ΕΠΑΝΑΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΚΑΤΟΧΙΚΟΥ ΑΓΑΛΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΘΕΣΗ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΜΑΣ ?

Ο Άγιος Νικόλαος είναι ένας Άγιος, που λατρεύουν όλοι οι χριστιανοί με πληθώρα θρύλων στο όνομά του. Όμως μόλις 37 χρόνια μετά το Σχίσμα (1054), Ιταλοί ναύτες άνοιξαν τον τάφο στα Μύρα, έκλεψαν το σκήνωμα και το μετέφεραν στην Ιταλία το 1087, για να μην το βεβηλώσουν οι Οθωμανοί, αλλά το βεβήλωσαν αυτοί οι ίδιοι με την αφαίρεσή του από το φυσικό περιβάλλον, όπου έζησε και έδρασε. Η κατοχή ιερών λειψάνων ενίσχυε την ισχύ των εκκλησιών που ο Πάπας ήθελε να έχει την πρωτοκαθεδρία. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος των οστών βρίσκεται στο Μπάρι και ένα μέρος στη Βενετία.

Πρόσφατα κατά την επίσκεψη της υπουργού Λίνας Μενδώνη για το άνοιγμα του Κάστρου της Νερατζιάς, μεταξύ άλλων ζητήθηκε να γίνει η ανασκαφή στο αρχαίο θέατρο και η μεταφορά του αγάλματος του καθολικού Αγίου Νικολάου, που είχαν τοποθετήσει στην ναυτική πύλη οι Ιταλοί κατακτητές. Τελικά η Υπουργός απέκλεισε την ανασκαφή του θεάτρου! αλλά δέχθηκε την επιστροφή του αγάλματος.

Αγνοώντας ίσως ότι το άγαλμα δεν το μετέφεραν οι Ιταλοί στη Ρόδο, αλλά οι Έλληνες και είχαν κάποιο λόγο γι’ αυτό. Δεν γνωρίζω αν η υπουργός και οι τοπικές Αρχές γνωρίζουν την ιστορία αυτού του αγάλματος, ώστε έτσι αβίαστα να προτείνουν την επανατοποθέτηση.

Οι Ιταλοί θεωρούν τα αγάλματα και γενικά τα γλυπτά ως ένα θαυμάσιο μέσο μετάδοσης μηνυμάτων και συμβολισμών· ακόμα και στις ρωμαιοκαθολικές εκκλησίες αντί για εικόνες προτιμούν τα αγάλματα.

Στα Δωδεκάνησα τοποθετήθηκαν, επτά ορειχάλκινα αντίγραφα αγαλμάτων το 1937. Στην πόλη της Ρόδου, οι 5 Ρωμαίοι αυτοκράτορες δώρο του Μουσολίνι στους Δωδεκανήσιους (το ίδιο δώρο ακριβώς έκανε και στους Λίβυους), στην Κω ο Άγιος Νικόλαος και στη Λέρο το μνημείο έξω από το στρατόπεδο του 10ου Συντάγματος. Οι λόγοι που τοποθετήθηκαν ήταν η δόξα της Ρώμης, αλλά και του Καθολικισμού και έγιναν αρκετές προσπάθειες γι’ αυτό. Το μήνυμα ήταν σαφές· ανάδειξη της Ρωμαϊκής συνέχειας των Ιταλών, του Καθολικισμού, τις θυσίες και την δόξα των ιταλικών όπλων.

Το άγαλμα του Αγίου Νικολάου στην Κω είναι αντίγραφο έργου του Donatello (ακριβές όνομα Donato di Niccolò di Betto Bardi). Έχει ύψος 2,40 μέτρα και βάρος 450 κιλά. Κατασκευάσθηκε στα χυτήρια της FONDERIA ARTISTICAG.A. LAGANA στη Νάπολη το 1934-35. Μεταφέρθηκε στην Κω το 1936 και τοποθετήθηκε στη θαλασσινή Πύλη.

Από κάτω τοποθετήθηκε μαρμάρινη πλάκα που γράφει στα ελληνικά και λατινικά: «ΑΓΙΕ ΝΙΚΟΛΑΕ, ΕΥΔΟΚΗΣΟΝ ΕΥΛΟΓΕΙΝ ΚΑΙ ΣΚΕΠΕΙΝ ΤΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΠΟΛΙΝ ΔΕΟΜΕΘΑ ΣΟΥ ΕΠΑΚΟΥΣΟΝ ΗΜΩΝ». Η επιγραφή παραμένει και σήμερα, αλλά είναι σπασμένη. Το άγαλμα σαφώς παραπέμπει στην καθολική άποψη του Αγίου, που σε κοιτάει με την αυστηρή μορφή του και παρά την καλλιτεχνική του αξία, ήταν σαφώς σκόπιμη επιλογή. Τα άμφια είναι Καρδιναλίου, κρατώντας στο αριστερό του χέρι τις τρεις χρυσές σφαίρες, παραπέμποντας στο θαύμα με τις τρεις κόρες που προίκισε, ενώ η Ορθόδοξη εκκλησία βλέπει τον Άγιο με αρχιερατική ενδυμασία να κρατά στο αριστερό του χέρι το Ευαγγέλιο.

Μπορεί να πέρασαν 77 χρόνια από την αποκαθήλωσή του, αυτού και όλων των συμβόλων του φασισμού στα νησιά. Η ιστορία έχει καταγράψει την ιταλική κατοχή σαν μια κατοχή φασιστικού τύπου με άρνηση κάθε τι ελληνικού , παιδεία, θρησκεία, γλώσσα, ιδιαίτερα την περίοδο του παρανοειδούς δικτάτορα Ντε Βέκι. Μετά την Ενσωμάτωση όλα αυτά τα ιταλικά αγάλματα γκρεμίστηκαν και αφαιρέθηκαν με συμμετοχή των κατοίκων το 1948 διότι θεωρήθηκαν σύμβολα των κατακτητών.

Αν πρέπει κάτι να μπει στην κόγχη, μπορεί εκεί να τοποθετηθεί κάτι που να συνάδει με τον ιερό χώρο του Ηρώου, το άγαλμα μπορεί να τοποθετηθεί κάπου αλλού, ή εκεί κοντά, ή στο καθολικό νεκροταφείο, ή όπου αλλού κρίνουν. Η επανατοποθέτηση στο χώρο του αγάλματος δεν συνάδει με τους αγώνες των προγόνων μας. Έτσι λοιπόν αυτό θα είναι το πρώτο άγαλμα της ιταλικής κατοχής που επιστρέφει με ό,τι αυτό σημαίνει. Η ιστορία κρίνει, κατακρίνει και επιβραβεύει.

Έχω και άλλες φορές γράψει για την επιστροφή ή όχι του αγάλματος, εδώ παραθέτω δύο αναρτήσεις στην ομάδα του ΚΩΣ ΤΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ στις 10/6/26 και 12/6/26.

1) Η ΕΠΑΝΑΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΟΧΙΚΟΥ ΑΓΑΛΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΕΡΑ ΤΟΥ ΘΕΣΗ ?

Γιατί να χαίρομαι για την επανατοποθέτηση του κατοχικού αγάλματος στην προτέρα του θέση εκεί που με πείσμα τοποθέτησε ο κυβερνήτης Mario Lago? Το εγκαινίασε όμως ο τέτραρχος και παρανοϊκός δικτάτορας της Δωδεκανήσου Cesare Maria De Vecchi. Φανατικοί ανθέλληνες και οι δύο.

Ας θυμηθούμε λίγο το ιστορικό πλαίσιο της εποχής. Ο κυβερνήτης Mario Lago ενεπλάκη τόσο στα θρησκευτικά ζητήματα της Δωδεκανήσου που ούτε οι Τούρκοι τόλμησαν, προσπάθησε να αποσπάσει τις μητροπόλεις των νησιών από το Πατριαρχείο και δημιούργησε το περίφημο ζήτημα του Αυτοκεφάλου, ώστε να γίνει η εκκλησία Δωδεκανήσου πιο ευάλωτη στον Καθολικισμό και την Ουνία (Ελληνόρυθμη Καθολική Εκκλησία). Οι Δωδεκανήσιοι και ο κατώτερος κλήρος αντιστάθηκαν σθεναρά σ’ αυτά τα σχέδια, κορύφωση ήταν τα γεγονότα της εξέγερσης της Καλύμνου με την δολοφονία από τους Ιταλούς του Μανώλη Καζώνη στις 7/Απριλίου/1935. Δυστυχώς οι Δωδεκανήσιοι μητροπολίτες έδρασαν αφελώς πιστεύοντας ότι θα έσωζαν τα προνόμια και έτσι κατάντησαν υποχείρια του Mario Lago.

Τελικά το Αυτοκέφαλο το απέτρεψε διπλωματικά ο πατριάρχης Φώτιος που ζήτησε δημοψήφισμα του Δωδεκανησιακού λαού για να συμφωνήσει να υπογραφεί ο τόμος του Αυτοκεφάλου, πράγμα ανήκουστο για την φασιστική κυβέρνηση που το αρνήθηκε. Το 1936 ο νέος κυβερνήτης ο Cesare Maria De Vecchi έβαλε τέλος στο αυτοκέφαλο διότι πλέον δεν είχε κανένα ενδιαφέρον γι’ αυτό. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αποτελούσε πια απειλή, αφού από το 1930 μεθοδικά απογυμνώθηκε σιγά - σιγά απ’ όλα τα προνόμια της, καταργήθηκαν τα θρησκευτικά δικαστήρια και ο ρόλος της στην εκπαίδευση. Οι χειροτονίες ιερέων απαγορεύθηκαν και περιορίστηκε αυστηρά στα θρησκευτικά της καθήκοντα περιμένοντας την φυσική φθορά της.

Μετά τον σεισμό του 1933 και την ανακάλυψη της αρχαίας πόλης ο αρχιτέκτονας Giovanni Βattista Ceas το 1934 σχημάτισε το πάρκο και την θαλασσινή πύλη και ολοκληρώθηκε η κατασκευή της, ο Mario Lago πονηρά σκεπτόμενος διατάζει να την γκρεμίσουν και να την ξαναφτιάξουν με ειδική θέση για να τοποθετήσει το άγαλμα που είχε ήδη παραγγελθεί. Με ανοικτό ακόμη το θέμα του Αυτοκεφάλου Ο Mario Lago επιμένει, παραγγέλθηκε το άγαλμα, που έχει ύψος 2,40 μέτρα και βάρος 450 κιλά, κατασκευάσθηκε στα χυτήρια της fonderia artistica. Α. Lagana στη Νάπολη το 1934-35. Μεταφέρθηκε στην Κω το 1936 και τοποθετήθηκε στη λεγόμενη θαλασσινή Πύλη (η πραγματική της θέση ήταν περίπου εκεί που είναι το διοικητήριο). Τοποθετήθηκε ο Άγιος Νικόλαος που είναι ένας προσχισματικός κοινός Άγιος στην ορθόδοξη και καθολική εκκλησία, εδώ όμως φέρει καθολική αμφίεση αρχιερέα με παπική τιάρα. Αυτή θα πρέπει να είναι η κυρίαρχη θρησκεία στα Δωδεκάνησα.

Το άγαλμα είναι αντίγραφο έργου του Donatello (Donato di Niccolò di Betto Bardi), διάσημου Ιταλού γλύπτη. Ο Mario Lago δεν είχε την χαρά να το δει να τοποθετείται, τα εγκαίνια έκανε ο διάδοχος του Cesare Maria De Vecchi.

Το 1948 μετά την ενσωμάτωση άρχισε η αποφασιστικοποίηση των νησιών και η αφαίρεση των ιταλικών συμβόλων και θυρεών από τα Δωδεκάνησα με ανάλογα ελληνικά, μάλιστα σε πολλά συμμετείχαν και οι Δωδεκανήσιοι που περίμεναν εφτά αιώνες την απελευθέρωση. Έτσι αποκαθήλωσαν και το ορειχάλκινο άγαλμα που πήγε στο καθολικό παρεκκλήσι του παλατιού των Ιπποτών της Ρόδου. Κανείς δεν ενοχλήθηκε γι’ αυτό άλλωστε κανείς δεν το είδε με συμπάθεια, ήταν ας πούμε ένα αναγκαίο κακό.

Σήμερα αγνοώντας την ιστορία και τον συμβολισμό του η κυρία υπουργός που μάλλον δεν την ενημέρωσαν, ενέκρινε την επανατοποθέτηση, κάποιοι άλλοι μάλιστα προχώρησαν ένα βήμα παρακάτω ζητούν να φύγει από εκεί και το Ηρώων γιατί? Για να μπουν και άλλα τραπέζια ή να μετατραπεί ο χώρος σε παράνομο πάρκινγκ? Ας δουν το γύρω χώρο και θα καταλάβουν.

Γιατί να χαρώ που επανατοποθετείται το αμφιλεγόμενο άγαλμα ? όταν την ίδια στιγμή λείπει ένα άγαλμα του Ιπποκράτη στην γενέτειρα του την Κέφαλο, όταν λείπει μια προτομή του Φιλητά στην πλατεία Πλατάνου που γνωρίζουμε ότι υπήρχε για αιώνες εκεί και τόσα άλλα.

Φαντάστηκε ποτέ κανείς ότι οι Ιταλοί θα έβαζαν εκεί τον Άγιο Νικόλαο με τα ορθόδοξα άμφια να κρατά το ευαγγέλιο στο αριστερό του χέρι. Ούτε για αστείο. Εμείς γιατί να τον βάλουμε? Είμαστε υποχρεωμένοι?

Να δούμε τι θα λένε αύριο στα παιδιά οι δάσκαλοι που θα πάνε να καταθέτουν στεφάνια στο μνημείο.

Τι να πω? Η ιστορία κρίνει, κατακρίνει και επιβραβεύει.

2) ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΞΕΧΝΑ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΜΕΝΟΣ ΝΑ ΤΟ ΕΠΑΝΑΛΑΒΕΙ

Η μνήμη δεν αφορά το παρελθόν. Αφορά το μέλλον, η μνήμη δεν είναι νοσταλγία, αλλά ελπίδα, επειδή είναι η μνήμη μιας υπόσχεσης, αυτής που μας ανατέθηκε από τους προγόνους μας.

Σήμερα σε μια εποχή οικονομικής και πνευματικής κρίσης, η Ελλάδα και ο δυτικός κόσμος πλήττονται στα θεμέλιά τους και τις βάσεις της ύπαρξής τους. Σε μια τέτοια περίοδο «θολής ορατότητας» υποχωρεί η έλλογη σκέψη και το κριτικό πνεύμα, υπάρχει σύγχυση και έλλειψη πνευματικού προσανατολισμού. Καταφεύγουμε στο παρελθόν, όχι για να το μελετήσουμε ή να το αναδείξουμε, άλλα για να κλέψουμε έργα/πτώματα που σήμερα πια δεν νοηματοδοτούν, ξένα από τις συνθήκες που τα γέννησαν.

Το θέμα δεν είναι η επανατοποθέτηση ενός αγάλματος, είναι ότι επιλέχθηκε ακριβώς ο ίδιος χώρος που βρισκόταν, όταν η Κως ήταν μια άλλη ακόμα φασιστική αποικία, είναι κάτι περισσότερο είναι συμβολισμός. Για να γίνω πιο σαφής, το μήνυμα ενός ιστορικού συμβόλου είναι εντελώς διαφορετικό ανάλογα και με το που θα τοποθετηθεί. Είναι διαφορετικό να μπει στην προτέρα του θέση ή να τοποθετηθεί σε ένα μουσείο ή μια εκκλησία (πχ. Ευαγγελισμός πρώην Καθολική εκκλησία, ή Καθολική εκκλησία του νεκροταφείου). Δηλαδή για παράδειγμα, αν μια ναζιστική σημαία βρίσκεται σε ένα μουσείο είναι έκθεμα, αν βρεθεί στον ιστό του δημαρχείου είναι κατοχή.

Ένα άγαλμα, ένα κτήριο, μια οποιαδήποτε παρέμβαση δηλώνει κάτι, είναι σύμβολα. Ο συμβολισμός υπάρχει σε κάθε έργο και κάθε πράξη και τα σύμβολα δεν είναι ποτέ ουδέτερα. Δείχνουν τον δημιουργό τους και τον σκοπό του. Το σύμβολο, παράγει νόημα, προκαλεί συναισθηματική φόρτιση, προσφέρει αναγνωρισιμότητα και αποτελεί δίαυλο για τη μετάδοση του μηνύματος από τον πομπό στον αποδέκτη.

Η μονοδιάστατη αντίληψη της πραγματικότητας είναι πλάνη. Μερικές φορές μας εντυπωσιάζει η εικόνα, περισσότερο από την κατανόηση της αλήθειας που φέρει (Νέλσον Γκούντμαν).

Δεν είναι ούτε πρόοδος, ούτε τόλμη η παλινόρθωση ενός αγάλματος θλιβερής περιόδου, είναι ιστορική αμνησία Δεν είναι αποτέλεσμα ενός πολιτισμικού πλουραλισμού και του σεβασμού της ελευθερίας της έκφρασης. Είναι μάλλον φαινόμενο ανικανότητας της νέας εποχής να δημιουργήσει δικά της έργα τέχνης, δική της ταυτότητα και ανασύρει συνεχώς παλιά πρότυπα/πτώματα από το παρελθόν, ιδίως από το χώρο της Τέχνης.

Μπορούμε να κρατήσουμε από τους Ιταλούς τις σημαντικές παρεμβάσεις τους στις κατασκευές και την αρχαιολογία, όχι όμως και την προπαγάνδα τους.

Όπως πίστευαν ο Edmund Burke μέχρι και ο Τζορτζ Σανταγιάνα, πρόοδος είναι η ικανότητα να θυμόμαστε την αλήθεια δηλαδή (μη λήθη) και να μην καταφεύγουμε σε εύκολες δικαιολογίες και τάχα μου ρηξικέλευθες προτάσεις. Όταν μια αφελής, ανιστόρητη πράξη ντύνεται με ωραίες λέξεις, όπως θάρρος, πρόοδος και εξέλιξη, μάλλον σύγχυση δείχνει και σαφή ιστορικό αναθεωρητισμό, που δεν κρατάει καν τα προσχήματα.

Να σταθούμε με ευθύνη απέναντι στην ιστορία, γιατί είναι ο μεγαλύτερος σύμμαχός μας. Βαρύ φορτίο στην πλάτη μας, διότι οι θυσίες των προηγούμενων γενιών θεμελίωσαν τα σημερινά δίκαιά μας.

Η επιστροδή του αγάλματος Παρασκευή 12/6/26