Η “ΧΩΡΑ” ΚΑΙ Ο ΟΧΥΡΩΜΑΤΙΚΟΣ ΠΕΡΙΒΟΛΟΣ ΠΟΥ ΤΗΝ ΠΕΡΙΕΒΑΛΕ

Η τειχισμένη πόλη (città murata), η “Χώρα”, ταυτίζεται σήμερα με την αρχαιολογική ζώνη που αποκαλύφθηκε μετά το σεισμό του 1933. Ο οικισμός της Χώρας που βρισκόταν εκτός του κάστρου της Νερατζιάς προϋπήρξε του κάστρου και είναι η εξέλιξη της αρχαίας Κω σε μικρότερες διαστάσεις.

Η Χωρα βρισκόταν έξω από την πύλη του Κάστρου δημιουργήθηκε ο μεσαιωνικός οικισμός και ήταν ανοχύρωτος.  

Η περιφέρειά της ήταν 855 μ. και είχε εμβαδόν 58 τετρ. χιλιόμετρα. Περικλειόταν από τη Χαντάκα (σημερινή οδό Ιπποκράτους), την οδό Βασιλέως Παύλου, την Ακτή Κουντουριώτη, το λιμάνι, τη Λεωφόρο των Φοινίκων και την Ακτή Μιαούλη.

Από την οχύρωση της Χώρας της Κω σώζεται μέρος της νότιας πλευράς της, όπου στο νότιοανατολικό της άκρο διατηρείται η πύλη Schlegelholtz με τα εντειχισμένα οικόσημα.

Επίσης ο νοτιοδητικός προμαχώνας και η Πύλη του φόρου.

ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΟΙ ΣΤΑ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ

Το νησί της Κω περιέρχεται στην εξουσία των Ιωαννιτών Ιπποτών οριστικά το 1337 και παραμένει στην κυριαρχία τους έως το 1522 που το κατέλαβαν οι Οθωμανοί μαζί με τα άλλα Δωδεκάνησα.

Μετά την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1453, το νησιωτικό κράτος των Ιπποτών έγινε στόχος των Οθωμανών.

Όταν οι Οθωμανοί, στο τέλος του 14ου αιώνα, άρχισαν τις επιθέσεις με τον σουλτάνο Βαγιαζήτ Α΄ (βασίλευσε από το 1389 – 1402), ο μεγάλος μάγιστρος του τάγματος του Αγίου Ιωάννη, Juan Fernández de Heredia διέταξε το γρηγορότερο να οχυρωθεί και η Χώρα της Κω, που ως τότε ήταν ανοχύρωτη.

Το έργο ανέλαβε ο διοικητής της Κω, Schlegelholtz. Η οχύρωση ολοκληρώθηκε το 1500 με τη διάνοιξη της περιμετρικής τάφρου, πλάτους 16 μέτρων, από τον διοικητή Costanzo Operti.

Το Μάιο του 1480 σημειώθηκε η πρώτη μεγάλη πολιορκία της Ρόδου από τον Μωάμεθ τον Πορθητή ο οποίος απέτυχε να καταλάβει την Ρόδο.

Το 1522 η δεύτερη πολιορκία από τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή ήταν η τελευταία  κατέλαβε τα νησιά.  Μετά από φονικές μάχες έξι μηνών, οι Ιππότες αναγκάστηκαν να παραδώσουν την πόλη της Ρόδου το Δεκέμβριο του 1522 (929ο έτος Εγίρας), υπογράφοντας συνθήκη παράδοση με τους Οθωμανούς.

Την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους οι Ιππότες εγκατέλειψαν τα νησιά και εγκαταστάθηκαν τελικά το 1530 στη Μάλτα. Η Κως παραδόθηκε στους Οθωμανούς μετά τη συνθηκολόγηση των Ιωαννιτών στη Ρόδο το 1522.

Το περιμετρικό τείχος της Χώρας διατηρήθηκε μέχρι τον 19^ο αιώνα όπου γκρεμίστηκαν κάποια τμήματα του κυρίως το θαλάσσιο μέτωπο και στο λιμάνι.

Η τάφρος  που το περιέβαλε επιχωματώθηκε το 1876 και δημιουργήθηκε η λεωφόρος Ιπποκράτους και η βασ. Παύλου.

Η οχύρωση της Χώρας δεν ήταν ιδιαίτερα ισχυρή. Το πλάτος του τείχους δεν ξεπερνούσε το 1 μ. Η νότια πλευρά είχε ενισχυθεί με μικρούς πύργους σήμερα διατηρούνται (ο στρογγυλός στην πλατεία Ελευθερίας και ο ορθογώνιος στη συμβολή των οδών Ιπποκράτους και Βασ. Γεωργίου). Βόρεια υπήρχαν επίσης δύο πύργοι. Ο βορειοδυτικός που βρισκόταν στη συμβολή της οδού Βασ. Παύλου με την Ακτή Κουντουριώτη. Υπολείμματα διακρίνονταν σε παλιές φωτογραφίες, περίπου εκεί που σήμερα είναι το ιταλικό σιντριβάνι δίπλα στο Δημαρχείο. Στη βορειοανατολική γωνία υπήρχε πύργος-προμαχώνας (Bastione del fossato), που επί Οθωμανοκρατίας πάνω του υπήρχε νεκροταφείο. Στις παλιές φωτογραφίες διακρίνεται ένα τετράγωνο ανάχωμα που στην κορυφή του υπήρχε πέτρινο οικοδόμημα με πολεμίστρες οθωμανικού τύπου. Επί Ιταλοκρατίας γκρεμίστηκε και κατασκευάστηκε το διοικητήριο, διαμορφώθηκε ο χώρος με τη δημιουργία της Λεωφόρου των Φοινίκων.

Στους χάρτες, τόσο του F. Beaufort, όσο και του Αγγλικού Ναυαρχείου

του πλοίαρχου Τ. Graves του 1838, καταγράφεται ο οχυρωματικός περίβολος της

Χώρας, η τάφρος και τα οικοδομήματα εκτός τειχών. Διακρίνεται επίσης η Σκάλα και απόσταση μεταξύ των κτισμάτων, εκεί που αντιστοιχούσε η θαλάσσια Πύλη. Δεν διακρίνεται οχύρωση της Χώρας στην πλευρά του λιμανιού· πρέπει να είχε κατεδαφισθεί νωρίτερα. Από το βόρειο τείχος έχει διασωθεί ένα τμήμα μόνο απέναντι από το Κάστρο, που συγκρατεί το ανάχωμα πάνω στο οποίο βρίσκεται ο λεγόμενος πλάτανος του Ιπποκράτη.

Η μεσαιωνική πόλη καταστράφηκε ολοκληρωτικά από τον ισχυρό σεισμό του 1933. Μόνο το Κάστρο σώζεται αυτοτελές. Μετά την Ιταλική κατάληψη το 1912 έγιναν έργα στην γέφυρα το 1915-16 και εντός του κάστρου μέχρι το 1930 που κατεδαφίσθηκαν οι οθωμανικές προσθήκες και επανήλθε στην ιπποτική μορφή του που είναι και σήμερα. Στο σεισμό του 2017 έπαθε αρκετές ζημιές που οι περισσότερες επισκευάσθηκαν.

Ο οχυρωματικός περίβολος της Χώρας  το νότιο και δυτικό τμήμα του που είχε διασωθεί από τα γκρεμήσματα των Οθωμανών έπαψε να αποτελεί αμυντική διάταξη και ανοίχθηκαν πάνω του παράθυρα από τις κατοικίες που ήταν προσκολλημένες.

Αυτό το τείχος παρέμεινε μέχρι τον σεισμό του 2017, πολλά τμήματά του έπαθαν σοβαρές ζημιές. Κατέρρευσε μεγάλο τμήμα της Πύλης του Schlegelholtz με τα οικόσημα. Το τμήμα της δυτικής πλευράς της οχύρωσης, που βρίσκεται η Πύλη του Φόρου, έπαθε επίσης σοβαρές ζημιές.

ΟΙ ΣΗΜΑΙΕΣ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΖΩΓΡΑΦΙΣΤΕΙ ΤΟ 1946 ΣΤΟΝ ΤΟΙΧΟ ΣΤΗΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ

Σήμερα επιτέλους με χαρά βλέπουμε ότι η αποκατάσταση του περιμετρικού τείχους στη Λεωφόρο Ιπποκράτους φθάνει στο τέλος του. Ευτυχώς έγινε καλύτερο με νέα υποστηρίγματα ώστε να αντέχει σε ενδεχόμενο σεισμό.  Όμως δεν αποκαταστάθηκαν οι δύο μικρές σημαίες  στον τοίχο του οχυρωματικού περιβόλου της Χώρας, απέναντι από την είσοδο των σχολείων, στην λεωφόρο Ιπποκράτους. Στις 21/4/2014 φωτογράφησα αυτές της ελληνικές σημαίες (στεριάς - θάλασσας) με τις λέξεις UNION - ΕΝΩΣΗΣ πάνω - κάτω. Είναι από τα ελάχιστα απομεινάρια ενός αγώνα απελευθέρωσης. Γράφτηκαν το 1946 μεσούσης της αγγλικής κατοχής, από ομάδα νέων που ήθελε να δείξει την επιθυμία του λαού της Κω για ένωση με την Ελλάδα, αφού τα πονηρά παιχνίδια δεν είχαν σταματήσει ακόμη.

Στις 16/7/20 σε ανάρτηση στην ομάδα ΚΩΣ ΤΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ στο Facebook έγραψα για τις «δυο μικρές σημαίες» που επιβίωσαν από την περίοδο της Αγγλοκρατίας και ήταν οι τελευταίες υπήρχαν και άλλες στην βασ. Παύλου και στην αντιναυάρχου Π. Ιωαννίδη, που δεν υπάρχουν σήμερα.

Δυστυχώς με τον σεισμό του 2017 όταν το τείχος γκρεμίστηκε, δεν γνωρίζω την τύχη των σημαιών. Πάντως σήμερα δεν υπάρχουν στον αποκαταστημένο τοίχο. Ελπίζω κάποτε να αποκατασταθούν.