ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΚΩ

Το αρχαίο θέατρο της Κω (4ος/3ος αι. π.Χ.-1ος  αι. μ.Χ), βρίσκεται στην τοποθεσία Αμπάβρης.

Το μνημείο, με τη μορφή που σώζεται σήμερα, ανήκει στην κατηγορία των μεγάλων αστικών ρωμαϊκών θεάτρων, αντίστοιχο σε μέγεθος με το θέατρο της Εφέσου. Βρισκόταν εντός του τείχους που περιέκλειε την αρχαία πόλη.

Το κοίλο χωριζόταν σε άνω και κάτω κοίλο και ήταν προσανατολισμένο προς τον Βορρά. Είχε πλάτος 108 μέτρα περίπου και μπορούσε να φιλοξενήσει μέχρι 13.000 θεατές.

Επειδή το Ασκληπιείο δεν διαθέτει θέατρο πλησίον, πιθανολογείται ότι θα χρησιμοποιούνταν και για την πραγματοποίηση των εκδηλώσεων, των συνδεδεμένων με το Ασκληπιείο.

Ο Γάλλος καθηγητής  Marcel Dubois στο βιβλίο που δημοσιεύει το 1884 στα λατινικά «De Co insula», καταγράφει πρώτος το θέατρο στον ένθετο χάρτη του.

Το 1922 η Ιταλική Σχολή της Αθήνας έστειλε τον υπότροφο Gilbert Bagnagni να κάνει μερικές αναγνωριστικές ανασκαφές. Πραγματοποίησε έρευνες νότια της πόλης, και στο μεγάλο περιβόλι του Σαπρή Μπέη, σε ένα λοφίσκο, εντόπισε υπολείμματα αρχαίου θεάτρου που χρονολογούνταν στη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο (1ος αι. μ.Χ.).

Το 1930 ο Ιταλός αρχαιολόγος Laurenzi συνέχισε την έρευνα και αποκάλυψε μικρά τμήματα της ορχήστρας και της σκηνής, τα οποία είναι οικοδομημένα με αμυγδαλόπετρα (τραβερτίνη).

Το θέατρο καταστράφηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο. Σήμερα σώζονται τμήματα της φέρουσας κατασκευής των κερκίδων του κοίλου από χυτό λιθόδεμα (ρωμαϊκό τσιμέντο). Τα εδώλια ήταν από λευκό μάρμαρο. Εδώλια της ελληνιστικής περιόδου από αμυγδαλόπετρα που βρέθηκαν στην περιοχή μαρτυρούν ίσως την ύπαρξη προγενέστερου θεάτρου της ελληνιστικής περιόδου (3ος αι. π.Χ.).

Κατά τη διάρκεια του χρόνου το μνημείο έχει υποστεί σημαντικές μετασκευές και επεκτάσεις στο άνω μέρος του κοίλου και στο σκηνικό οικοδόμημα που είναι τοποθετημένο στον άξονα Ανατολή - Δύση. Το οικοδόμημα καταστράφηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο. Τα περισσότερα τμήματα του θεάτρου χρησιμοποιήθηκαν από τους Ιππότες για την κατασκευή του Κάστρου της Νερατζιάς.

Σήμερα η τοποθεσία που βρίσκεται το θέατρο είναι καλυμμένη από βλάστηση, ανήκει σε ιδιώτες και δεν είναι επισκέψιμη. Στην είσοδο του Κάστρου υπάρχει μεγάλο τμήμα της διακόσμησης της σκηνής που αποτελείται από μια φυτική γιρλάντα, που συνδέει προσωπεία και μάσκες.

Γιατί οι ιππότες το τοποθέτησαν πάνω από την είσοδο του Κάστρου θεατρικές μάσκες? Περίεργη επιλογή για είσοδο Κάστρου, που θα έπρεπε να τρομάζει παρά να διασκεδάζει, αλλά δεν περιμέναμε και πολλά από τους Ιππότες που τους ενδιέφερε κυρίως η άμυνα και όχι τα αρχαία, που τα μετέτρεψαν σε οχυρωματικούς περιβόλους, τόσο στην Κω, όσο και στην απέναντι Αλικαρνασσό (Μπόντρουμ). Άλλες εποχές άλλα ήθη.

Σήμερα, σχεδόν 100 χρόνια μετά την ανακάλυψή του, επιτέλους ας ανασκαφεί για να γίνει προσβάσιμο μαζί με τα υπόλοιπα αρχαία του νησιού. Είναι κρίμα ένα από τα μεγαλύτερα θέατρα της αρχαιότητας να μένει έτσι.

ΠΗΓΕΣ

L. Laurenzi, Nuovi contributi alla topografia storico archeologica di Coo, Historia V, 1931, pp. 603-626

Morricone L. scavi e ricerche a coo (1935-1943), relazione preliminare. Bollettino d’ Arte.     

Χριστοπούλου Βασιλική. Κωακά τμ. ΙΒ. 2012. 

ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ

Τον Μάιο/2026 έγιναν κοινές δηλώσεις του δήμου Κω και του καθηγητή ΓρηγόριουΤσόκα για τις γεωφυσικές έρευνες για την ανακάλυψη του αρχαίου θεάτρου της Κω.

KOS TV 28/5/2026. Στο φως το χαμένο ρωμαϊκό θέατρο της Κω – Έρευνα για έναν αρχαιολογικό θησαυρό 13.000 θέσεων στην περιοχή του Αμπάβρη

Σημαντικές ενδείξεις για την ύπαρξη του χαμένου Ρωμαϊκού Θεάτρου της Κω έφεραν στο φως, οι γεωφυσικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή του Αμπάβρη, με πρωτοβουλία του Δήμου Κω και σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου.

Ο Ομότιμος Καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και επιστημονικά υπεύθυνος της έρευνας, Γρηγόριος Τσόκας, δήλωσε πως η ερευνητική ομάδα επισκέφθηκε την περιοχή μαζί με τον Δήμαρχο Κω, Θεοδόση Νικηταρά, με στόχο να εντοπιστούν θαμμένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που πιθανόν σχετίζονται με το ρωμαϊκό θέατρο της πόλης.

Σύμφωνα με τον κ. Τσόκα, η περιοχή της παλαιάς ταβέρνας του Αμπάβρη παρουσιάζει μορφολογικά χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε θεατρική κατασκευή, ενώ η συγκεκριμένη τοποθεσία είχε απασχολήσει και στο παρελθόν αρχαιολόγους και ερευνητές.

Όπως ανέφερε, ήδη από την περίοδο της ιταλικής κατοχής στα Δωδεκάνησα είχαν πραγματοποιηθεί ανασκαφές στην περιοχή, με αναφορές της εποχής να κάνουν λόγο για ερείπια ρωμαϊκού θεάτρου.

Παράλληλα, μεταγενέστερες επιστημονικές μελέτες, όπως εκείνες του καθηγητή Μποσνάκη, κατέγραψαν ενδείξεις για ύπαρξη θεατρικής κατασκευής στην περιοχή του Αμπάβρη.

Η παρούσα έρευνα πραγματοποιήθηκε με σύγχρονες γεωφυσικές μεθόδους, οι οποίες επιτρέπουν την ανίχνευση και απεικόνιση θαμμένων αρχιτεκτονικών καταλοίπων στο υπέδαφος, χωρίς ανασκαφική παρέμβαση.

Όπως γνωστοποιήθηκε, ολοκληρώθηκε πλέον και η δεύτερη φάση των ερευνών, κατά την οποία εφαρμόστηκαν δύο διαφορετικές μέθοδοι ανίχνευσης, με τα αποτελέσματα να παρουσιάζουν σημαντικές ενδείξεις για την ύπαρξη αρχαίων ερειπίων.

Ο Δήμαρχος Κω, Θεοδόσης Νικηταράς, έκανε λόγο για «έναν από τους μεγαλύτερους αρχαιολογικούς θησαυρούς» που πιθανόν βρίσκεται θαμμένος στην περιοχή. Όπως ανέφερε, τα ιστορικά δεδομένα κάνουν λόγο για ένα ρωμαϊκό θέατρο περίπου 13.000 θέσεων, το οποίο είναι καταγεγραμμένο στο παλαιό ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης.

Ο κ. Νικηταράς τόνισε πως μέρος των υλικών του θεάτρου πιθανόν χρησιμοποιήθηκε κατά το παρελθόν για την κατασκευή άλλων μνημείων, όπως το Κάστρο της Νεραντζιάς, ενώ υπογράμμισε ότι η δημοτική αρχή επέλεξε να προχωρήσει με σοβαρότητα και διακριτικότητα μέχρι την ολοκλήρωση της επιστημονικής έρευνας.

«Είναι ιστορικές στιγμές για την Κω», σημείωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι τα τελικά συμπεράσματα των ειδικών θα παρουσιαστούν το επόμενο διάστημα τόσο στον Δήμο όσο και στην αρχαιολογική υπηρεσία, προκειμένου να αξιολογηθούν τα επόμενα βήματα για την ανάδειξη της περιοχής και της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.