31/3/1947. Η ΥΨΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΗΜΑΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩ

Μετά το τέλος του πολέμου οι νικητές και ηττημένοι συναντήθηκαν στο Παρίσι στη Συνδιάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού (1946) για να ξεκαθαρίσουν τι μένει από τα προπολεμικά σύνορα και τι αλλάζει. Αυτό που αποφασίστηκε ήταν ένα παιχνίδι ισορροπιών μεταξύ των μεγάλων. Η συνδιάσκεψη ξεκίνησε στις 29 Ιουλίου 1946 και συμμετείχε σε αυτή πολυπρόσωπη ελληνική αντιπροσωπεία που είχε ως επικεφαλής τον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Τσαλδάρη και μέλη, μεταξύ άλλων, τους Φ. Δραγούμη, Κ. Ρέντη, Π. Πιπινέλη και Α. Κύρου. Η συνδιάσκεψη ολοκληρώθηκε στις 15 Οκτωβρίου του 1946.

Η Ελλάδα βρέθηκε εκεί με τους νικητές και τα αιτήματα της ήταν: 1) Τα Δωδεκάνησα 2) το Βορειοηπειρωτικό 3) Η Ελληνοβουλγαρική μεθόριος 4) το ύψος των πολεμικών αποζημιώσεων, 5) Το μέλλον της Κύπρου παραπέμφθηκε στις καλένδες.

Απ’ όλες τις διεκδικήσεις τελικά εκτός από μερικές αποζημιώσεις μόνο στα Δωδεκάνησα δικαιώθηκε η Ελλάδα.

Οι μεγάλοι μας σύμμαχοι ακόμη πριν τελειώσει ο πόλεμος προσπαθούσε ο καθένας για τα μεγαλύτερα κέρδη. Για τα Δωδεκάνησα η ΕΣΣΔ αντιδρούσε στην παραχώρηση ολόκληρης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα. Οι Άγγλοι και οι Αμερικάνοι σκεφτόντουσαν αν θα έπρεπε το Καστελόριζο να δοθεί στην Τουρκία που ως τότε δεν είχε εγείρει αξιώσεις.

Ευτυχώς μετά την αλλαγή στάσης της ΕΣΣΔ. όταν ο Μολότωφ, ήρε τις μέχρι τότε επιφυλάξεις του το συμβούλιο των υπουργών Εξωτερικών των τεσσάρων μεγάλων δυνάμεων (Η.Π.Α., Ε.Σ.Σ.Δ., Μεγάλης Βρετανίας, Γαλλίας) στις 27 Ιουνίου 1946 αποφάσισε τελικά να δοθούν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα.

ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. ΑΠΟ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ,ΗΠΑ, ΜΕΓΑΛΗΣ ΒΡΕΤΑΝΙΑΣ

Όμως μια μέρα πριν στη Ρώμη, στις 26/6/1946, είχε γίνει η δημόσια δήλωση του πρωθυπουργού της μεταφασιστικής Ιταλίας De Gasperi: Μακράν του να εγείρωμεν αντιρρήσεις κατά της απονομής της (Δωδεκανήσου) εις την Ελλάδα, θεωρούμεν την τοιαύτην λύσιν ως πλήρως σύμφωνον προς τας αρχάς της δικαιοσύνης, υφ’ ων διαπνέεται η πολιτική της νέας δημοκρατικής Ιταλίας. Τρέφω δε την βάσιμον ελπίδα, ότι η λύσις αυτή, εξαλείφουσα την μεγαλυτέραν εκ των αιτίων, αι οποίαι διετάρασσαν τας σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, θα συντελέσει αποτελεσματικώς εις την αμοιβαίαν κατανόησιν και την ειλικρινή συνεργασίαν μεταξύ των λαών μας εν τω μέλλοντι.

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1946, εγκρίθηκε ομόφωνα η Ένωση των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα. Με τον όρο τα νησιά να μείνουν «αποστρατικοποιημένα».

Στις 10 Φεβρουαρίου 1947 υπογράφηκε στο Παρίσι η Συνθήκη Ειρήνης με την Ιταλία, σύμφωνα με την οποία τα Δωδεκάνησα αποδίδονταν στην Ελλάδα, ενώ η Ιταλία υποχρεωνόταν σε αποζημίωση ύψους 105 εκατομμυρίων δολαρίων προς τη χώρα μας.

Στη Συνθήκη των Παρισίων με βάση το άρθρο 14 της συνθήκης απλώς επιβεβαιώνεται το προηγούμενο καθεστώς, δηλαδή αυτό που είχαν υπογράψει οι Τούρκοι και οι Ιταλοί το 1932. Α) Η Σύμβαση της Άγκυρας της 4ης/1/1932 μεταξύ Ιταλίας και Τουρκίας, η οποία οριοθετούσε ορισμένα σημεία των εκατέρωθεν χωρικών υδάτων και ορισμένες νησίδες (περιοχή Καστελόριζου) και το συμπληρωματικό πρωτόκολλο Β) για τα υπόλοιπα νησιά δώδεκα μήνες αργότερα, στις 28/12/1932,

Η τελετή παράδοσης των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα από τις βρετανικές αρχές έγινε στις 31 Μαρτίου 1947 στη Ρόδο και στα υπόλοιπα νησιά.

Ακόμη και μετά την συνθήκη του Παρισιού κάποια θέματα έμειναν ανοικτά για περαιτέρω αποσαφηνίσεις, όπως ο ακριβής προσδιορισμός των ορίων της περιοχής και ο βαθμός της αποστρατικοποίησης που ζήτησε η ΕΣΣΔ, καθώς και η τύχη των περιουσιών του ιταλικού κράτους και των εποίκων.

Η ΥΨΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΗΜΑΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩ

Η ύψωση της ελληνικής σημαίας στην Κω σήμαινε δικαίωση αιώνων καρτερίας. Όλοι οι κάτοικοι του νησιού ενωμένοι, ανεξαρτήτως τάξεων και κοινωνικών διαφορών χαίρονταν και έλπιζαν, αγνοώντας τα προβλήματα που η Ελλάδα είχε εκείνη την εποχή λόγω του εμφύλιου σπαραγμού και της δεινής οικονομικής κατάστασης.

Όπως ήδη ανέφερα η πρώτη ελληνική σημαία υψώθηκε στη Μητρόπολη και ακολούθησαν και τα υπόλοιπα δημόσια και δημοτικά κτήρια.

Και ενώ η ελληνική σημαία κυμάτιζε στο δημαρχιακό μέγαρο από το 1945, η αγγλική διοίκηση, μερικές μέρες μετά την άφιξή της, ζήτησε να υποσταλθεί για να ανέβει η αγγλική. Ο δήμαρχος και το δημοτικό συμβούλιο όμως αντέδρασαν έντονα· συγχρόνως αντέδρασαν στην αγγλική απόφαση το κοινοτικό συνέδριο, η σχολική εφορεία, η κτηματική επιτροπή και οι εκκλησιαστικές επιτροπές. Μπροστά στις αντιδράσεις αυτές ο Άγγλος πολιτικός διοικητής υποχώρησε.

Περιχαρής ο δήμαρχος Γεώργιος Κουτσουράδης ανακοίνωσε στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου της 6^ης  Ιουνίου ότι η σημαία δεν πρόκειται να υποσταλθεί[1].

Στην Κω, στις 14 Ιουλίου 1946, ημέρα Κυριακή, σε ειδική τελετή παρουσία όλων των αρχών και πολύ κόσμου, υψώθηκε η ελληνική σημαία που έστειλε ο δήμαρχος Αθηναίων Γιάννης Πιτσίκας[3].     

Όμως η πραγματική και επίσημη ύψωση έγινε σε όλα τα νησιά στις 31 Μαρτίου 1947 στις 12.00’. Στη Ρόδο έγινε η σημαντικότερη τελετή ύψωσης της σημαίας παρουσία πλήθους κόσμου. Η υποστολή της αγγλικής από τον ταξίαρχο Α. S. Parker και η ύψωση της ελληνικής από τον αντιναύαρχο Περικλή Ιωαννίδη, πρώτο Έλληνα στρατιωτικό διοικητή Δωδεκανήσου, καταγράφθηκε ως το σημαντικότερο γεγονός της νεότερης δωδεκανησιακής ιστορίας.

Η ύψωση της ελληνικής σημαίας στην Κω στις 31 Μαρτίου καταγράφθηκε στο περιοδικό Δωδεκανησιακή Επιθεώρηση, όπου παρουσιάζεται μια λεπτομερής ανταπόκριση για τις τελευταίες μέρες της αγγλικής κατοχής και της ύψωσης της ελληνικής σημαίας με πλήθος φωτογραφιών στο άρθρο:

 Η ΚΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ (25 Μαρτίου 1947 – 1 Απριλίου 1947)[4] 

Χρόνια τώρα και χρόνια περιμέναμε τις μεγάλες αυτές ημέρες· η βαρειά σκλαβιά και ανείπωτη τριών αλλεπαλλήλων κατακτητών μας έκανε να τις νοιώσομε βαθύτερα.

Μετά τις στερήσεις, τα μαρτύρια, τις τυραννίες, τις εκτελέσεις που τις αντιμετωπίσαμε με την πίστη προς την Ελευθερία, με την πεποίθηση προς το μέλλον των νησιών μας, με σφυρηλατημένη την ψυχή από την πάλη και τους εθνικούς αγώνες, φθάσαμε στην οριστική μας δικαίωση.

Η Δωδεκάνησος και μέσα σ’ αυτήν η Κως σαν ένα αναπόσπαστο κομμάτι της είναι πια ελεύθερη. Έμψυχα και άψυχα πανηγυρίζουν σε μιαν ατμόσφαιρα παραληρήματος και χαράς, την ελευθερία αυτήν. Οι μυρωδιές της δάφνης και της μυρτιάς, η φωτολουσμένη ατμόσφαιρά μας, η γαληνεμένη θάλασσά μας, το καταπράσινο της άνοιξης, ο μυροβόλος αέρας που εδονούνταν από τις ζητωκραυγές και τους ήχους της καμπάνας λες και συνωμότησαν, στο να εμφανίσουν πιο μεγαλόπρεπες τις σπονδές μας προς την Ελευθερία.

Οι Γαλανόλευκες χωμένες από χρόνια στα μπαούλα για το φόβο των κατακτητών, ή καμωμένες πρόχειρα από κάθε λογής ασπρογάλαζο φόρεμα, πλημμύρισαν τον τόπο και συναγωνιζόμενες το γαλάζιο του Δωδεκανησιακού ουρανού και της θάλασσας προσδίνουν στη γιορτή ιδιαίτερη λαμπρότητα.

Και αρχίζουν οι γιορτές από την 24ην Μαρτίου το βράδυ· ο χορός του Ζαλόγγου που παίζεται στο κινηματοθέατρο «Ορφεύς» συνοδεύεται από επίκαιρο μονόπρακτο σκετς του Ι. Γιαννακουδάκη για τα Δωδεκάνησα. Μαθητές, μαθήτριες και διδάσκοντες έκαμαν το καθήκον τους και απέδωκαν ό,τι ήταν δυνατόν να αποδώσουν περισσότερο, και κράτησαν σε μια ατμόσφαιρα εθνικής εξάρσεως, όλο το πλήθος των παρισταμένων, επισήμων και μη.

Και ξημερώνει η 25^η Μαρτίου. Στον Μητροπολιτικό ναό γίνεται επιβλητική δοξολογία, παρισταμένων όλων των επισήμων Ελλήνων, Άγγλων, κοινοτικών, στρατιωτικών και πολιτικών υπαλλήλων ως και των εκπροσώπων της τουρκικής κοινότητος. Τας τιμάς απέδιδαν έξω από τον ναό οι κατά ξηράν, θάλασσαν και αέρα έφεδροι μαζί με τους προσκόπους του νησιού μας. Κατά την δοξολογία ωμίλησε ο δήμαρχος της Κω, ο δε γυμνασιάρχης κ. Γαβριήλ Παπαθεοφάνους, εξεφώνησε τον πανηγυρικό της ημέρας· μετά την δοξολογίαν επίσημοι και λαός κατηυθύνθημεν εις το μνημείον των πεσόντων όπου και κατετέθησαν στέφανοι εκ μέρους της Δημαρχίας, των Στρατιωτικών διοικητών, των σωματείων και άλλων.

Η ημέρα έκλεισε με χορό που διήρκεσε ως τις πρωινές ώρες, στον κινηματογράφο «Ορφεύς».

28 Μαρτίου 1947. Νέο ξέσπασμα ενθουσιασμού. Οι καμπάνες χτυπούν αδιάκοπα διαλαλώντας το μεγάλο γεγονός : «Έρχονται οι πρώτες Ελληνικές αρχές». Με το αρματαγωγό «Χίος» φθάνουν οι πρώτοι χωροφύλακες που θα επανδρώσουν τα αστυνομικά τμήματα των νησιών μας.

Με επικεφαλής την φιλαρμονική και συνοδευόμενοι από άγημα ναυτών, παρελαύνουν μέσα από τους δρόμους της πόλεως. Μαθηταί, πρόσκοποι, λαός και επίσημοι τους υποδέχονται με ζητωκραυγές, επευφημίες και δάκρυα. Καινούργιο γλέντι στις 4 μ.μ. στην πλατεία της αγοράς, το βράδυ δε επίσημο γεύμα στο ξενοδοχείον «Ακταίον».

31 Μαρτίου 1947. Ξημέρωσε η μεγάλη ημέρα που τόσο την περιμέναμε· οι καμπάνες σκορπίζουν ευφρόσυνους ήχους στον αέρα που είναι πλημμυρισμένος από τις μυρωδιές της μυρτιάς, της δάφνης και των λουλουδιών. Κορίτσια του Γυμνασίου φέρνουν τη σημαία, την πρώτη ελληνική σημαία, που πρόκειται να ανυψωθεί στο Διοικητήριο.

Στις 12 ακριβώς, μετά τον αγιασμό που ψάλλεται σε μια ειδικώς στημένη εξέδρα και την ευλογία της σημαίας, ενώ δύναμις χωροφυλακής αποδίδει τας τιμάς, ο δε σαλπιγκτής σαλπίζει «προσοχή», ο Άγγλος διοικητής κ. Σμίθ, υποστέλλει την αγγλική σημαία, την οποίαν ο ιερεύς ευλογεί. Ευθύς αμέσως η σάλπιγξ σαλπίζει και πάλιν «προσοχή». Η γαλανόλευκη ξεδιπλώνεται, ο στρατιωτικός διοικητής κ. Κρεκούκιας τραβάει συγκινημένος το σχοινί· αργά - αργά ανεβαίνει στο κοντάρι του Διοι­κητηρίου της Κω, ενώ μαθηταί, πρόσκοποι, λαός, στρατός και επίσημοι με δάκρυα στα μάτια και ζητωκραυγές ζουν τη μεγάλη στιγμή.

Η Δικαιοσύνη απενεμήθη. Η πατρίς του  μεγάλου  Ιππο­κράτους ξαναγυρίζει και πάλι στην αγκάλη της μεγάλης της μάνας της Ελλάδος, σύμβολο δε ακατάλυτο της Δικαιοσύνης αυτής, η ελληνική σημαία, κυματίζει πια υπερήφανη πάνω από το νησί μας.

Την επομένη φθάνει η θλιβερή είδησις του θανάτου του βασιλέως και η σημαία υποστέλλεται μεσίστιος.

Αργά την νύχτα φθάνει ο πρώτος Μητροπολίτης Κω κ. Εμμ. Καρπάθιος· έρχεται να πληρώση μία Μητρόπολη που επί είκοσι πέντε χρόνια εχήρευε γιατί ο τύραννος δεν ήθελε να συμπληρωθή.

Την άλλη μέρα έγινε η επίσημη ενθρόνισή του στο Μητροπολιτικό ναό μέσα σε ατμόσφαιρα ποικίλων θρησκευτικών και εθνικών εκδηλώσεων. Τον Σεβασμιώτατον προσεφώνησεν ο Δήμαρχος, ο τοποτηρητής της Ιεράς Μητροπόλεως και ο ιατρός κ. Δημητριάδης, αντιφωνήσας δε ο Άγιος Κώου με λόγια μεστά εννοιών εζήτησε απ’ όλους αγάπη, ομόνοια και συνεργασία για το καλό της πατρίδος.

Ζήσαμε στιγμές που δύσκολα θα ξεχαστούν και ευχόμαστε τη χαρά μας αυτή να τη ζήσουν και οι υπόλοιποι δούλοι ακόμη αδελφοί μας, προς πλήρη δικαίωσι των αγώνων αυτών και του Έθνους μας για την Ελευθερία.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΡΕΚΟΥΚΙΑΣ

Ο στρατιωτικός διοικητής της Κω ταγματάρχης Κων/νος Κρεκούκιας[5], λίγο πριν υψώσει την ελληνική σημαία στον ιστό του δημαρχείου, εκφώνησε τον εξής χαιρετισμό:

Λαμπρός ανέτειλεν ο ήλιος σήμερον διά να αναγγείλει το χαρμόσυνον άγγελμα ανά την υφήλιον.

Η μαρτυρική Δωδεκάνησος επανήλθεν εις τους κόλπους της μητρός Ελλάδος.

Η μυρωμένη πνοή του Ζεφύρου και το απαλό θρόισμα του φλοίσβου που ξεκίνησαν σήμερον από τας ελληνικάς ακτάς, είναι τα φιλιά της μητρός Ελλάδος προς τας δώδεκα θυγατύρες της.

Χριστός ανέστη Δωδεκανήσιοι αδελφοί.

Η ημέρα που αργούσε έφθασε. Δεν είναι όλοι πλέον σιωπηλοί, ούτε η φοβέρα τα σκιάζει, ούτε η σκλαβιά. Διά της σημερινής επάρσεως της Ελληνικής σημαίας επί των γραφείων των Δημοσίων υπηρεσιών της Δωδεκανήσου επισφραγίζεται η δικαίωσης του αγώνος της Ελλάδος.

Κάτοικοι της Κω καμαρώστε την σημαίαν μας. Είναι το σύμβολον της τιμής και της δόξης, είναι η Ελλάς με τα γαλανόλευκα ακρογιάλια της. Είναι η σημαία που περιήγαγεν ο νικηφόρος στρατός μας ανά τα πεδία της τιμής. Είναι η σημαία που κυματίζει υπερήφανη επί του ιερού βράχου της Ακροπόλεως, που την περιεβλήθη ο εύζωνας και εκριμνήσθη εις τους βράχους όταν ο κατακτητής εισήλθεν εις τας Αθήνας κατά τον Απρίλιον του 1941.

Είναι τέλος η ίδια σημαία που σεις με τόσους φόβους και τόσην στοργήν εκρύπτατε εις ασφαλείς κρύπτας κατά την περίοδον της δουλείας και που σας έδινε ελπίδα και θάρρος όταν την ατενίζατε κρυφά στα σκοτεινά δωμάτια.

Τώρα την βλέπομε να κυματίζει υπερήφανα και αισθανόμεθα όλοι το χάδεμα της εις τας παριάς μας, σαν την ριπίζει απαλά ο Ζέφυρος. Ευχαριστούμεν τον Θεόν που μας ηξίωσε να ζήσωμεν την ιστορικήν ταύτην στιγμήν.

Στώμεν ευλαβώς εις μνήμην εκείνων, οίτινες διά του αίματός των επότισαν το δένδρον της ελευθερίας, του οποίου τους αγνούς καρπούς γευόμεθα ημείς σήμερον.

Ευγνωμόνως στρέφομεν την σκέψιν ημών προς τους μεγάλους συμμάχους, οίτινες διά της υπογραφής των επισφράγισαν την παραχώρησιν της Δωδεκανήσου εις την Ελλάδα.

Ευχαριστούμεν θερμώς την Βρεττανικήν Διοίκησιν Δωδεκανήσου και των τοπικών αρχών Κω και Νισύρου διά το μέχρι τούδε επιδειχθέν πατρικόν ενδιαφέρον των.

ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΙΟΙ

Κατά την περίοδον της δουλείας υπήρξατε υπέροχοι πατριώται. Κατά την περίοδο του πολέμου υπήρξατε ακατάβλητοι μαχηταί. Κατά την επακολουθήσασαν την ανακωχήν περίοδον υπήρξατε φιλόνομοι και εργατικαί πολίται.

Συνεχίσατε με τον αυτόν ζήλον και την αυτήν προθυμίαν τα ειρηνικά σας έργα.

Κλήσατε εις τας ψυχάς σας την Ελλάδα και εργασθείτε διά το μεγαλείον της.

Ζήτω η Ελλάς, Ζήτω η Μεγάλη Βρεττανία, Ζήτω ο Βασιλεύς, Ζήτω η Ελληνική Δωδεκάνησος, Ζήτω η Κως.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Καρπαθίου Ε., Εκκλησία Κω Δωδεκανήσου, τμ. Α’, βιβλ. Α’, Αθήνα 1968, σσ. 81-82. – Χατζηβασιλείου, Ιστορία, σσ. 613 – 614. Σύμφωνα με το βιβλίο πρακτικών του δημοτικού συμβουλίου.

[2] Γκίκα Ι., Ο Μουσολίνι και η Ελλάδα, Αθήνα 1982, σσ. 144 – 145. – Κογιόπουλου Κ., Ο Ιωάννης Γκίκας και η εποχή του, Κως 1999, σ. 48.   

[3] Καρπαθίου Ε., ό.π., σ. 84. – Χατζηβασιλείου, Ιστορία, σ. 626. Σύμφωνα με το βιβλίο πρακτικών του δημοτικού συμβουλίου. Ο δήμαρχος Αθηναίων Ι. Πιτσίκας έστειλε με αεροπλάνο ελληνικές σημαίες σε όλα τα νησιά στις 7 Ιουλίου 1946. Η σημαία ρίχθηκε από αεροπλάνο σε ειδικό κύλινδρο με χαιρετισμό γραμμένο σε περγαμηνή. Τη σημαία που υψώθηκε στην Κω παρέδωσε κατά την τελετή ύψωσης ο ανάπηρος πολέμου, συνταγματάρχης Κ. Παπαμαντέλος, στον Β’ δήμαρχο Νίκο Παρθενιάδη, ο οποίος διάβασε το χαιρετισμό του δημάρχου Αθηναίων και απάντησε με ένα δικό του. 

[4] Δωδεκανησιακή Επιθεώρηση, τχ. 6, Ιούνιος 1947, σσ. 211 – 214.

[5] Μαρτυρία Κων/νου Κρεκούκια. Αθήνα, Ιούνιος 2002. Ο Κ. Κρεκούκιας γεννήθηκε στους Γαργαλιάνους της Μεσσηνίας το 1910. Πήρε μέρος στον ελληνοϊταλικό πόλεμο και κατατάχθηκε στον Ιερό Λόχο, όπου έλαβε μέρος σε πολλές επιχειρήσεις. Διετέλεσε πρώτος Έλληνας στρατιωτικός διοικητής Κω, από 31/3/1945 έως το τέλος Απριλίου 1945. Παρασημοφορήθηκε τέσσερις φορές με τον πολεμικό σταυρό και έλαβε πολλά αριστεία ανδρείας στον πόλεμο. Έφθασε στο βαθμό του υποστρατήγου.

Έλαχε σ’ αυτόν, νεαρό τότε ταγματάρχη, να είναι για ένα μήνα ο πρώτος διοικητής του νησιού. Θυμόταν με συγκίνηση το μεγάλο γεγονός και είχε επίγνωση ότι η ιστορία διάλεξε να είναι εκείνος το κεντρικό πρόσωπο τη μεγαλύτερη ιστορική στιγμή του νησιού.