Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΤΗΣ ΚΩ. ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Η αρχαία αγορά της Κω ήταν από τις μεγαλύτερες του αρχαίου κόσμου.

Η ύπαρξη της υπολογίζεται από τα τέλη του 4ου/αρχές 3ου αι. π.Χ. μέχρι τον σεισμό του 469 μ.Χ. που καταστράφηκε και εγκαταλείφτηκε. Ήταν το οικονομικό, διοικητικό, κοινωνικό, θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο της πόλης. κατασκευάστηκε εντός του οχυρωματικού τείχους και σε επαφή με αυτό. Ανήκει στο λεγόμενο «ιωνικό» τύπο αγορών και ήταν μια από τις μεγαλύτερες της εποχής, ένας ορθογώνιος ανοικτός χώρος, μήκους 350μ. και συνολικού πλάτους 82μ., που περιβαλλόταν από στοές με κίονες στις τρεις πλευρές του (βόρεια, δυτική και ανατολική). Πίσω από τις στοές των δύο μακρών πλευρών υπήρχαν δωμάτια (αποθήκες και καταστήματα).

Στο νότιο τμήμα της Αγοράς σχηματιζόταν μια διαπλάτυνση, μια μεγάλη πλατεία, που περιελάμβανε το ναό των Ατταλιδών, το Βωμό του Διονύσου και συνεχιζόταν στα δυτικά πιθανώς για την ενσωμάτωση και άλλων δημοσίων κτηρίων.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα αποδεικνύουν ότι υπήρξαν τουλάχιστον τρεις μεγάλες κατασκευαστικές φάσεις.

Α) Η πρώτη χρονολογείται από τον Morricone στον 4ο-3ο αιώνα π.Χ., ονομάζεται και διαφορετικά η περίοδος της αμυγδαλόπετρας- τραβερτίνη (Είδος τοπικού ασβεστόλιθου. Μια πέτρα μεταξύ ασβεστόλιθου και μαρμάρου).

Β) Η επόμενη περίοδος είναι αυτή του «μαρμάρου», επειδή χρησιμοποιείται ευρέως στις κατασκευές το κρυσταλλικό μάρμαρο, λευκό ή με ραβδώσεις, από τα λατομεία του νησιού· δεν εγκαταλείπεται όμως η χρήση του τραβερτίνη και του μαύρου-μπλε μαρμάρου, αντίθετα αυτά τα υλικά εναλλάσσονται με το λευκό μάρμαρο ειδικά στα κάτω σειρά των κτιρίων. Κατά την περίοδο αυτή ανεγέρθηκαν τα μνημεία που έδωσαν στην πόλη την πολυτελή όψη που εξυμνούν ο Διόδωρος και ο Στράβων.

Τα όρια αυτής της δεύτερης κατασκευαστικής περιόδου έχουν καθοριστεί από τον R. Herzog, για τα μνημεία του Ασκληπιείου, μεταξύ του 196 και του 166 π.Χ. εκείνη την εποχή η Κως έφτασε στο απόγειο της ακμής της και απολάμβανε τη φιλία του Πτολεμαίου VI της Αιγύπτου (181-146 π.Χ.) και των βασιλέων της Περγάμου Ευμένη Β΄ (197-159) και Αττάλου Β΄ (159-138). 15) και για την πόλη είναι πιθανό να αποδοθεί η ανακαίνιση των κτιρίων στο πρώτο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. ή λίγο αργότερα.

Κατά το πρώτο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. το περιστύλιο ανακατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου, αυτή τη φορά από μάρμαρο με ευρύτερες στοές, οπότε μειώθηκε μερικώς η εσωτερική πλατεία από 50 σε 44 μέτρα. Η νέα αυτή παρέμβαση, ανύψωσε ολόκληρη την έκταση του συγκροτήματος κατά περίπου ένα μέτρο. Σύμφωνα με τον Morricone, η πλακόστρωση με μαρμάρινες πλάκες της τεράστιας επιφάνειας της πλατείας (περίπου 10.000 τ.μ.), αύξησε σημαντικά τη μνημειακότητα του συνόλου. Αυτό, σε συνδυασμό με τη γενικευμένη χρήση λευκού μαρμάρου, που εξορυσσόταν σε μεγάλη κλίμακα από τα λατομεία στη νότια περιοχή του νησιού, προκαλούσε εντύπωση σε κάθε επισκέπτη του νησιού.  Σύμφωνα με τους Ιταλούς ανασκαφείς, μεταξύ του τέλους του 2ου και του 3ου αιώνα μ.Χ., πιθανώς ως συνέπεια των καταστροφών που προκάλεσε ένας ισχυρός σεισμός που έλαβε χώρα επί του αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς (Pius)  Titus Aurelius Fulvus Boionus Arrius Antoninus, βασίλευσε το 138-161μΧ.), στην αγορά έγιναν μια σειρά από αναστηλώσεις και ανακατασκευές. Κατασκευάστηκε η  μνημειώδης πρόσοψη προς το λιμάνι, η οποία πραγματοποιήθηκε με την κατεδάφιση του βόρειου περιμετρικού τείχους. Χαρακτηρίζονταν από τρεις μεγάλες αψίδες, καθώς και έξι άλλες μικρότερες, επενδυμένων με ανάγλυφα. Επίσης δημιουργήθηκε μια ευρύχωρη μαρμάρινη σκάλα (περίπου 60 μ.), η οποία για πρώτη φορά συνέδεε απευθείας την αγορά με τη συνοικία του λιμανιού.

ΤΑ ΠΡΟΠΥΛΑΙΑ

Η ΜΕΓΆΛΗ ΟΔΟΣ ΜΕ ΤΙς ΒΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΥΠΟΣΤΕΓΟΥ

Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ

Γ) Πάντα κατά τον Morricone: Την εποχή του Βυζαντινού (Ανατολικού) αυτοκράτορα Λέοντα Α΄, γύρω στο 469 μ.Χ., η Κως υπέστη μια νέα καταστροφή, η οποία έθεσε τέλος στην αρχαία ζωή και σηματοδότησε την έναρξη της τελευταίας οικοδομικής περιόδου, την οποία μπορεί κανείς να ονομάσει «προχριστιανική».

Ο νέος χαρακτήρας της πόλης οφείλεται ακριβώς στις πολυάριθμες βασιλικές που υψώθηκαν στην πόλη και στο νησί τον 5ο-6ο αιώνα μ.Χ., καθώς και στη μετατροπή ορισμένων ειδωλολατρικών κτιρίων (Κεντρικά και Δυτικά Λουτρά) σε εκκλησίες. Είναι η εποχή που βλέπει τις ελληνιστικές κατασκευές να εξαφανίζονται οριστικά και η Κως να αποκτά μια σαφή χριστιανική όψη.

Αυτή η τελευταία περίοδος ήταν όμως βραχύβια, διότι επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού, το 554 μ.Χ., ένας νέος καταστροφικός σεισμός έθεσε τέλος στην ύπαρξη της αρχαίας πόλης. Αν και δεν μπορεί να αποκλειστεί απολύτως ότι η ζωή στην αρχαία αγορά συνεχίστηκε, δεν έχουν βρεθεί ερείπια που να μπορούν να αποδοθούν σε εποχή μεταγενέστερη της μέσης του 6ου αιώνα μ.Χ.

Η πρώτη μερική αναστύλωση έγινε το 1936 - 1940 από τους Ιταλούς.

Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΙΟΝΩΝ

Μικρή αναστήλωση κιόνων έγινε το 2015 στον αρχαιολογικό χώρο απέναντι από το ξενοδοχείο «Μαριτίνα» αλλά κατέρρευσαν με τον σεισμό του 2017 και έτσι παραμένουν ως σήμερα.

ΠΗΓΕΣ

Morricone L. SCAVI E RICERCHE A COO (1935-1943), RELAZIONE PRELIMINARE. Bollettino d’ Arte.     

Χριστοπούλου Βασιλική. Κωακα τμ. ΙΒ. 2012.    

Giorgio Rocco, Monica Livadiotti. The agora of Kos: The hellenistic and roman phases. The agora in the mediterranean from homeric to roman times. Διεθνές επιστημονικό συνέδριο, ΚΩΣ, 14-17 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2011, INTERNATIONAL CONFERENCE KOS, 14-17 APRIL. 2011.