top of page

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΚΩ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ Ε΄

Kostas Kogiopoulos
Nov 13
7 min read

Οικουμενικός Πατριάρχης Γερμανός Ε΄ (κατά κόσμον Γεώργιος Καβακόπουλος, 1835–1920) διετέλεσε Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κατά την κρίσιμη περίοδο από το 1913 έως το 1918. Υπήρξε ένας από τους πιο δυναμικούς, αυστηρούς και αμφιλεγόμενους ιεράρχες της εποχής του, καθώς ηγούνταν της Εκκλησίας κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και των πρώτων διωγμών του μικρασιατικού ελληνισμού.

Γεννήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου 1835 στη συνοικία Μπαλατά του Φαναρίου στην Κωνσταντινούπολη, ήταν ταπεινής καταγωγής πατέρας του ήταν ράπτης Ανέστης Καβακόπουλος. Παρακολούθησε μαθήματα στη Θεολογική Σχολή του Σταυρού στα Ιεροσόλυμα και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, από όπου αποφοίτησε το 1863. Το 1863 χειροτονήθηκε διάκονος και έναν χρόνο αργότερα ανέλαβε Μέγας Αρχιδιάκονος του Πατριάρχη Σωφρονίου Γ΄. Χειροτονήθηκε επίσκοπος σε νεαρή ηλικία: 

Α) Μητροπολίτης Κώου (1867–1876).

Β) Μητροπολίτης Ρόδου (1876–1888). 

Γ) Μητροπολίτης Ηρακλείας (1888–1897). 

Δ) Μητροπολίτης Χαλκηδόνος (1897–1913). 

Ε) Οικουμενικός πατριάρχης (1913–1918).

Η θητεία του σημαδεύτηκε από δραματικές ιστορικές εξελίξεις: Διωγμοί και Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Σε εποχή έντονων αναταράξεων θεωρήθηκε αυταρχικός και συγκεντρωτικός τρόπος διοίκησής του προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο από μέλη της Ιεράς Συνόδου όσο και από τον λαό. Στις αρχές Οκτωβρίου του 1918 (7 Οκτωβρίου με το παλαιό ημερολόγιο / 20 Οκτωβρίου με το νέο), οργανωμένο πλήθος συγκεντρώθηκε στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου και τον αποδοκίμασε έντονα, ζητώντας την απομάκρυνσή του. Μπροστά στις απειλές και την αναταραχή, αναχώρησε αμέσως για τη Χαλκηδόνα (Καντίκιοϊ). Από εκεί απέστειλε την έγγραφη παραίτησή του στις 12/25 Οκτωβρίου 1918, εκφράζοντας την οδύνη του για όσα συνέβησαν μέσα στον ναό.


Παρέμεινε μακριά από τα διοικητικά δρώμενα του Πατριαρχείου, το οποίο εισήλθε σε τριετή περίοδο χηρείας (1918–1921) με τοποτηρητή τον Μητροπολίτη Προύσης Δωρόθεο, λόγω των ρευστών πολιτικών συνθηκών στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Γερμανός ο Ε αποσύρθηκε στην ιδιωτική του κατοικία στη Χαλκηδόνα, μια περιοχή με την οποία διατηρούσε στενούς δεσμούς καθώς είχε διατελέσει Μητροπολίτης της για 16 χρόνια (1897–1913). Απεβίωσε στις 19 Δεκεμβρίου 1920, σε ηλικία 85 ετών. Η εξόδιος ακολουθία τελέστηκε στον Ναό της Αγίας Τριάδος Χαλκηδόνας και το σκήνωμά του ενταφιάστηκε στον περίβολο του ναού.

Ναός της Αγίας Τριάδος Χαλκηδόνας


Ο Γερμανός Ε΄ έκλεισε μια ολόκληρη εποχή για το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Υπήρξε ο τελευταίος εκπρόσωπος του λεγόμενου «γεροντικού συστήματος» διοίκησης που ίσχυσε από τα μέσα του 18ου αιώνα. Οι λεγόμενοι «γέροντες» συγκροτούσαν τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο και κρατούσαν από κοινού με τον Πατριάρχη τα κλειδιά του ταμείου και τη σφραγίδα του Πατριαρχείου. Ο Γερμανός Ε΄ υπήρξε ο τελευταίος Πατριάρχης που εξελέγη επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και έλαβε το σουλτανικό βεράτιο αναγνώρισης. Όπως γινόταν από την εποχή του Πατριάρχη Γεννάδιου Β΄ Σχολάριου το 1454. Η οθωμανική αυτοκρατορία και ο σουλτάνος από την 1η Νοεμβρίου 1922 έπαψαν να υπάρχουν. Τελευταίος σουλτάνος ήταν ο Μωάμεθ ΣΤ΄ Βαχιντεντίν, και τελευταίος χαλίφης, Αμπντούλ Μετζίτ Β΄.

 

Η ΘΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΩ.

Συνδέθηκε με στενούς δεσμούς με το νησί. Διετέλεσε Μητροπολίτης Κώου για εννέα χρόνια, από τον Μάρτιο του 1867 έως τον Φεβρουάριο του 1876. Η Κως αποτέλεσε την πρώτη αρχιερατική του επαρχία, όπου έθεσε τις βάσεις για τη μετέπειτα εκκλησιαστική και διοικητική του πορεία. Υπερασπίστηκε τα εκκλησιαστικά δίκαια και βοήθησε την εκπαίδευση. Επί των ημερών του συγκροτήθηκε και λειτούργησε το Συμβούλιο της Μητροπόλεως Κώου, καθώς και η Επαρχιακή Συνέλευση της νήσου Κω, ενισχύοντας τη συλλογική διοίκηση των κοινοτικών υποθέσεων. Συνδέθηκε με στενούς συγγενικούς δεσμούς με το νησί διότι η αδελφή του Σμαραγδίτσα παντρεύτηκε τον προύχοντα Αλέξιο Θυμανάκη.

  Γερμανός Ε' σε νεαρή ηλικία στην Κω (Συλλογή Α. Κουτσουράδη)

Η ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΡΟΔΙΑΚΗ.

ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΤΟΥ Ε΄

Αντί οποιασδήποτε άλλης βιογραφίας του αείμνηστου Πατριάρχη Γερμανού του Ε΄, του οποίου το μνημόσυνο τέλεσε ευγνώμων η επαρχία Ρόδου την περασμένη Κυριακή, δημοσιεύουμε εδώ τον παρακάτω επιμνημόσυνο λόγο, τον οποίο εκφώνησε η Αυτού Σεβασμιότης ο Μητροπολίτης, ο οποίος γνώρισε καλύτερα από κάθε άλλον το έργο και τη δράση του μεγάλου αρχηγού της Εκκλησίας που έφυγε από τη ζωή:

Αγαπητά μου τέκνα,

Συγκεντρωθήκαμε σήμερα και πάλι κάτω από αυτούς τους ιερούς θόλους, για να εκπληρώσουμε ένα χρέος ευγνωμοσύνης και ευλάβειας απέναντι σε έναν μεγάλο νεκρό, ο οποίος πριν από 40 περίπου ημέρες εγκατέλειψε την παρούσα ζωή: τον σεβάσμιο Πατριάρχη Γερμανό τον Ε΄. Για τη Ρόδο, ο αείμνηστος δεν είναι άγνωστος. Η νέα γενιά τον γνωρίζει από την ιστορία, στην οποία κατέλαβε μια λαμπρή σελίδα. Η ώριμη όμως γενιά διατηρεί ζωντανή την ανάμνηση του μικρόσωμου μεν, αλλά μεγάλου στο πνεύμα και στον χαρακτήρα Μητροπολίτη Ρόδου Γερμανού. Αυτή η ιερή ανάμνηση γεμίζει με ευγνωμοσύνη τις καρδιές τους, διότι συνδέεται με την αναγέννηση των γραμμάτων στην παλιά τους εστία, τη Ρόδο.

Υπήρξε μια εποχή, όχι πολύ μακρινή από εμάς, κατά την οποία η άτυχη Ρόδος, σφαδάζοντας κάτω από τη μπότα του τυράννου της, δεν γνώριζε τη ζεστή στέγη του Σχολείου, και η διψασμένη για παιδεία νεολαία της ξενιτευόταν, ώστε σε γειτονικά νησιά ή και σε άλλα, ακόμη πιο μακρινά πνευματικά κέντρα, να αντλήσει τα ζωογόνα νάματα της παιδείας. Ήταν δε τα κέντρα αυτά πολύ αδύναμα, αλλά πάντως πιο φωτεινά από τη Ρόδο, διότι είχαν την τύχη να μην είναι διοικητικά κέντρα και, επομένως, βρίσκονταν πιο μακριά από τα φθονερά βλέμματα του τυράννου. Αντίθετα, η Ρόδος, όντας πάντοτε έδρα Διοίκησης, είχε την ατυχία να συγκεντρώνει διαρκώς αυτά τα βλέμματα και να υφίσταται τις σκληρές τους συνέπειες.

Ξέσπασε όμως ο Κριμαϊκός πόλεμος και ο σκληρός δεσπότης υποχρεώθηκε να εκδώσει το Αυτοκρατορικό Διάταγμα του Γκιουλχανέ[1], με το οποίο αναγνωρίζονταν και στον Χριστιανό υπήκοο ορισμένα δικαιώματα, και συγκεκριμένα το δικαίωμα να έχει Εκκλησίες και Σχολεία, δηλαδή θρησκευτική και εθνική ελευθερία. Αλλά τα έγγραφα είναι άψυχα και χρειάζεται εκείνος που θα τους δώσει πνοή και θα τα μετατρέψει σε έργο. Αυτός για τη Ρόδο υπήρξε ο Γερμανός. Νεαρός τότε, στην ακμή της ηλικίας αλλά και της ευγενούς φιλοδοξίας του, μόλις ήρθε στη Ρόδο, έθεσε στον εαυτό του ως ύψιστο σκοπό και προορισμό τη ζωογόνηση της παιδείας. Όλες του οι ενέργειες στόχευαν αποκλειστικά σε αυτό: πώς να ιδρύσει σχολεία και πώς να εξασφαλίσει πόρους για τη συντήρησή τους. Αιώνιοι μάρτυρες αυτών των ενεργειών του παραμένουν οι κώδικες των εκκλησιών όλων των Κοινοτήτων. Δεν βλέπει κανείς τίποτε άλλο σε αυτούς, παρά προτροπές και παραινέσεις για τη δημιουργία σχολείων και εκπαιδευτικού κινήματος. Πράγματι, αυτός ο ζήλος του σεβάσμιου Ιεράρχη αναζωπύρωσε την αγάπη των Ροδίων για τα γράμματα και ξεκίνησε έκτοτε ο καθημερινά αυξανόμενος ενθουσιασμός για την Παιδεία, του οποίου εμείς σήμερα δρέπουμε τους καρπούς, μακαρίζοντας εκείνους που πήραν την πρωτοβουλία.

Αλλά όσο κι αν θα επιθυμούσα να περιοριστώ στη δράση του Γερμανού στη Ρόδο, θα ήταν εθνική ασέβεια αν, μιλώντας σε Έλληνες, παρέλειπα και την υπόλοιπη δράση του εκτός Ρόδου, η οποία τυχαίνει να αποτελεί μία από τις λαμπρότερες σελίδες της Ιστορίας του υπόδουλου Ελληνισμού. Όταν ο αοίδιμος Γερμανός προσκλήθηκε από τη Ρόδο ως Συνοδικό μέλος και προήχθη στο μεταξύ στην Ιερά Μητρόπολη Ηρακλείας, κέρδισε την αμέριστη εμπιστοσύνη του τότε Πατριάρχη Διονυσίου του Ε΄. Εκείνος, αναγνωρίζοντας τα πολλά χαρίσματα του Γερμανού, και ιδιαίτερα τη διαύγεια του πνεύματος και τη σταθερότητα του χαρακτήρα του, τον κράτησε τιμητικά επί σειρά ετών ως Συνοδικό μέλος, χρησιμοποιώντας τον ως δεξί του χέρι σε όλα τα μεγάλα εθνικά ζητήματα.

Αυτή την εξαιρετική γνώμη του Πατριάρχη για το πρόσωπό του δικαίωσε ο αείμνηστος Γερμανός το 1890, όταν με την έκδοση του νέου θίγονταν ουσιωδέστατα προνόμια της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τότε οι δύο μεγάλοι άνδρες συνεννοήθηκαν ώστε να παραιτηθεί από τον θρόνο ο Διονύσιος, να αναλάβουν τη διαχείριση του ζητήματος τα Δύο Σώματα (η Ιερά Σύνοδος και το Μικτό Συμβούλιο) και να επιμείνουν στην επιστροφή του Πατριάρχη, έως ότου η Υψηλή Πύλη αναγκαστεί να επικυρώσει τα προνόμια του Έθνους.

Τρία ήταν τα ουσιώδη σημεία του προνομιακού εκείνου ζητήματος: το πρώτο αφορούσε το οικογενειακό δίκαιο, το δεύτερο το κληρονομικό δίκαιο (από διαθήκη) και το τρίτο, και σημαντικότερο, το εκπαιδευτικό. Μαζί με αυτά τα τρία σπουδαία θέματα υπήρχε και πλήθος άλλων μικρότερων ζητημάτων, καθώς και το θέμα των βουλγαρικών βερατίων[2]. Θα χρειαζόταν πολύς χρόνος για να εκθέσω τις λεπτομέρειες αυτού του μεγάλου ζητήματος, οι οποίες ανήκουν πλέον στην Ιστορία. Αρκούμαι μόνο να πω ότι η λαμπρή διάνοια του Γερμανού, που διηύθυνε τις συζητήσεις, και ο ατρόμητος χαρακτήρας του έσωσαν την κατάσταση. Χάρη στην ευνοϊκή λύση αυτής της διαφοράς για τα προνόμια, τα ζητήματα του γάμου και του διαζυγίου, όπως και τα θέματα διαθηκών και προικοσυμφώνων που θα δικάζονται από τα Μητροπολιτικά δικαστήρια και όχι από τους Καδήδες, ενώ την εκπαίδευσή μας τη διευθύνει η Μητρόπολη και τα σωματεία της και όχι οι Μουφετήσηδες και οι Μουδίρηδες[3].

Να, με λίγα λόγια, τι οφείλει το Έθνος στον Γερμανό.

Πέρασαν όμως εκείνοι οι καιροί. Οι υπηρεσίες ξεχάστηκαν. Το δυστυχές εθνικό μας ελάττωμα, η αχαριστία, σήκωσε θρασύ κεφάλι. Ο παραταξιακός ανταγωνισμός απέναντι στον άλλον εξίσου μεγάλο σύγχρονό του, τον Ιωακείμ τον Γ΄, ώθησε ορισμένους σε ακρότητες ακόμη και μέσα στους ναούς. Παρ' όλα αυτά, ο Γερμανός δεν στέρησε από το έθνος τις υπηρεσίες του ακόμη και μέχρι τις τελευταίες του στιγμές. Σε αυτές, και όχι στις κομματικές συμπάθειες και αντιπάθειες, θα στρέψει το βλέμμα της η αλάνθαστη ιστορία, όταν έρθει η ώρα να εκδώσει την ετυμηγορία της.

Τέτοιος, σε μια πολύ σύντομη σκιαγράφηση, υπήρξε ο αείμνηστος Γερμανός ο Ε΄, τόσο για τη Ρόδο όσο και για το έθνος γενικότερα: μέγα πρότυπο εργατικότητας, μέγα παράδειγμα αυτοθυσίας για χάρη υψηλότερων ιδανικών.

Είθε η θεία Πρόνοια, που τόσο πατρικά φροντίζει το έθνος μας, εκείνον μεν που έφυγε από τη ζωή να τον κατατάξει στις σκηνές των Δικαίων, στο δε ευσεβές μας Έθνος να μη σταματήσει να χαρίζει απλόχερα παρόμοια μεγάλα πρότυπα, για το καλό του εκλεκτού της Λαού και της αγίας της Εκκλησίας. Γένοιτο.


ΠΗΓΕΣ

[1] Το Αυτοκρατορικό Διάταγμα του Γκιουλχανέ (γνωστό και ως Χάτι Σερίφ του Γκιουλχανέ) ήταν η εναρκτήρια πράξη των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων (Τανζιμάτ) που εκδόθηκε στις 3 Νοεμβρίου 1839. Αναγνώστηκε δημόσια στους κήπους των ανακτόρων Τοπ Καπί (Γκιουλχανέ) από τον Μεγάλο Βεζίρη Μουσταφά Ρεσίτ Πασά, κατ' εντολή του Σουλτάνου Αμπντούλ Μετζίτ Α΄. Εγγυόταν την ισότητα όλων των κατοίκων της αυτοκρατορίας ενώπιον του νόμου.

Το Χάτι Χουμαγιούν (Ηatt-i Ηümayun) είναι το σημαντικότερο διάταγμα των μεταρρυθμίσεων Τανζιμάτ (1856), το οποίο επανεπιβεβαίωσε την ισονομία των Οθωμανών υπηκόων και εξήγγειλε μέτρα για την αναδιάρθρωση του θεσμού των μιλλέτ, την αναδιοργάνωση της επαρχιακής διοίκησης, τη φορολογία, την απονομή δικαιοσύνης και την προστασία της τιμής, της ζωής και της περιουσίας των υπηκόων. Κατά τα επόμενα χρόνια θεσπίστηκαν νόμοι που επεξεργάστηκαν τις εξαγγελίες του διατάγματος.

[2] Το βεράτιον (ή μπεράτι) ήταν επίσημο διοικητικό έγγραφο και αυτοκρατορικό δίπλωμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που εκδιδόταν κατ’ εντολή του Σουλτάνου ή του Μεγάλου Βεζίρη, συχνά με βάση προηγούμενο φιρμάνι. Περίπου όπως τα βασιλικά και προεδρικά διατάγματα.

[3] Αξιωματούχοι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Μουφετήσηδες (Επιθεωρητές), Μουδίρηδες (Διοικητές).

 

Comments


Join My Mailing List

Thanks for submitting!

bottom of page